Yolcu Taşımacılığı Sürücü Rehberi 2026, otobüs, minibüs ve servis şoförünün bilmesi gereken kurallar

Bu rehber kimler için, hangi belgeler gerekir?

• SRC 2 Yurt içi yolcu taşımacılığı. Şehirlerarası otobüs, halk otobüsü, personel ve okul servisi şoförleri bu belgeyle çalışır.
• SRC 1 Uluslararası yolcu taşımacılığı. SRC 2’nin kapsamını da içerir; yurt dışı hatlarında ve turlarda istenir.
• ODY ve ÜDY 1-2 Yolcu taşımacılığı firmasının yöneticisinden istenen belgeler. 1 numaralı belgeler uluslararası, 2 numaralı belgeler yurt içi yolcu taşımacılığı içindir: ODY 2, ODY 1, ÜDY 2, ÜDY 1.
• Psikoteknik raporu Yetki belgeli taşıtı kullanan şoför, SRC’nin yanında beş yılda bir sağlık ve psikoteknik raporu alır: psikoteknik belgesi.

Belgesiz şoföre 4.392 TL, onu çalıştıran işletmeciye 10.666 TL idari para cezası uygulanır. Sınava çalışıyorsanız konuları SRC 2 çalışma odası, SRC 1 çalışma odası ve yolcu taşımacılığı bilgi kartlarıyla tekrar edebilirsiniz.

2026’da yolcu taşımacılığında neler değişti?

Emniyet kemerini kim takar, cezayı kim öder?

Araç seyir hâlindeyken sürücü ve yolcular, araçta bulunması zorunlu olan kemeri usulüne uygun takar. Kemeri koltuğun arkasından geçirmek ya da gevşek bırakmak takmamakla aynı sayılır. 13.02.2009’dan sonra üretilen minibüs ve otobüslerin bütün koltuklarında kemer bulunması zorunludur; daha eski otobüslerde zorunluluk ön sıra, önü boş koltuklar ve kapı önü gibi belirli koltuklarla sınırlıdır.

• Muaf olanlar Yerleşim yeri içinde ticari yolcu taşıyan minibüs ve otobüslerin ve dolmuşların yolcuları. Servis araçları bu istisnaya girmez. Sağlık raporuyla muaf olan kişi raporu denetimde gösterir.
• Uyarma Yolcular oturduklarında ve araç hareket ettiğinde sürücü, muavin, sesli-görüntülü sistem ya da her koltuktan görülen kemer sembolüyle uyarılır. Yolcu taşımacılığı firması sefer başlamadan kemer anonsu yapmak zorundadır.
• Çocuklar Minibüs ve otobüste 3 yaş ve üzeri çocuk kemer ya da çocuk bağlama sistemi kullanır. Şehirlerarası araçlarda koltuk sayısının en az onda biri kadar çocuk bağlama sistemi bulunur. 15 yaşından küçük çocuğun korunmasını sağlamak sürücünün görevidir.

Kemer takılmadan araç yola devam edemez. Yönetmelik 6 yaşından küçük çocuğun ücretsiz olarak kucakta seyahatine izin verir; 3-6 yaş arası çocuğun kucakta taşınmasının denetimde nasıl değerlendirildiği konusunda uygulamada farklılık olabilir, firmanızla ya da yetkili makamla teyit edin.

Ayakta ve fazla yolcu taşınabilir mi?

Yetki belgesiyle yapılan yolcu taşımalarında koltuklar numaralıdır ve numaralı koltuk dışında yolcu alınmaz; şehirlerarası otobüste ayakta yolcu olmaz. Ruhsattaki taşıma sınırının üstünde yolcu almak da, yolcuyu basamak ya da tavan gibi araç dışı bir yerde taşımak da yasaktır.

• Fazla yolcu 1.000 TL; fazla yolcular en yakın yerleşim yerinde indirilir ve bütün masrafı işleten öder.
• Araç dışında yolcu İşletene 10.000 TL; şartlar sağlanmadan araç yola devam edemez.
• Numarasız koltuk ya da koltuk dışında yolcu Firmaya 2 ve 5 uyarma.

Bagaj ve evcil hayvan kuralları nelerdir?

• Ücretsiz bagaj Yolcu başına 30 kilograma kadar.
• Etiket Her bagaja iki parçalı etiket takılır; bir parça bagajda, biri biletin üzerinde kalır ve bilgiler elektronik olarak eşleştirilir. Etiketsiz bagaj ve bagaj bölümü dışında eşya taşınmaz.
• Kargo yasağı Yolcusu araçta olmayan ticari eşya ya da kargo otobüse alınmaz. Bu, yetki belgesi kapsamı dışında faaliyet sayılır ve 2026’da 21.333 TL idari para cezası gerektirir.
• Tehlikeli eşya Yanıcı, patlayıcı, zehirli ya da bulaşıcı eşya bagaj bölümü dâhil hiçbir yerde taşınmaz; firmaya 150 uyarma.
• Evcil hayvan Aşı karnesi olan kedi ve köpek (tehlikeli ırklar hariç) ile muhabbet kuşu, kanarya gibi kuşlar kilitli özel kafeste, sahibinin kucağında ya da koltuğunun önünde taşınabilir.
• Rehber köpek Görme engelli yolcunun sertifikalı rehber köpeği ağızlık ve sağlık belgesiyle ücretsiz taşınır.

Bilet, iade ve yolcu listesi nasıl olmalı?

Tarifeli seferlerde her yolcuya ayrı bilet kesilir. Bilette firmanın unvanı ve yetki belgesi numarası, kalkış ve varış yeri ile saati, yolcunun adı soyadı, T.C. kimlik numarası (yabancıda pasaport ya da yabancı kimlik numarası), koltuk numarası ve ücret yer alır. Satılmış koltuk başkasına satılamaz; yolcu bileti yolculuk boyunca yanında taşır.

• İade 16 Mayıs 2026 değişikliği işlenmiş yönetmelik metnine göre hareketten 12 saat öncesine kadar başvuran yolcuya ücretin tamamı iade edilir. Sefer başlayana kadar başvurana 6 ay geçerli açık bilet verilir. Firma seferi iptal ederse ücret geri ödenir.
• e-Bilet e-Biletli yolcular için e-yolcu listesi taşıtta bulunur.
• İndirim 12 yaş altına yüzde 30; 6 yaş altı kucakta ücretsiz; en az yüzde 40 engelli yolculara yönetmelikte belirtilen sayıda indirim.
• Tarifesiz taşıma Bilet yerine taşıma sözleşmesi yapılır; sözleşmede güzergâh, tarih, ücret ve yolcu listesi bulunur. U-ETDS bildirimi yapılmışsa denetimde sözleşme ayrıca istenmez.

U-ETDS bildirimi ne zaman yapılır?

Bildirimde plaka, araç takip sistemi bilgisi, görevli personel ve yolcular yer alır. Görevli şoför bineceği noktayla birlikte süre dolmadan girilir; mücbir sebep dışında sonradan değiştirilemez ve aynı şoför çakışan iki sefere yazılamaz. Bildirim yükümlülüğü firmanındır ama bildirimi yapılmamış sefere çıkan şoför de denetimde sorun yaşar. Hiç bildirim yapılmayan sefer başına firmaya 45 uyarma verilir. Ayrıntı: U-ETDS nedir?

Yolcu terminal dışında indirilip bindirilebilir mi?

Tarifeli seferler terminalden kalkar ve terminale varır. Onaylı hatta belirlenmiş noktalar ile belediye trafik komisyonunun izin verdiği indirme-bindirme cepleri dışında yolcu alınıp indirilemez; otoyol kenarında yolcu indirmek bu yüzden yasaktır. Bu kurala uymayan taşımacıya 2026’da 6.274 TL idari para cezası uygulanır. Trafik kuralı olarak araç yolun en sağında durdurulur ve iniş-biniş sağ taraftan yapılır; uymayan sürücüye ve yolcuya 2026’da 1.246 TL ceza yazılır. Yerleşim yeri dışında zorunlu hâl olmadan taşıt yolunda duraklamanın cezası da aynıdır.

Hangi yolcu taşıtlarında takograf zorunlu?

27.02.2026’dan itibaren 4925, 5216 ya da 5393 sayılı kanunlar kapsamında yolcu taşıyan ve sürücü dâhil 17’den fazla oturma yeri olan bütün motorlu taşıtlarda takograf zorunludur. Eskiden belediye sınırında çalışan araçlar muaftı; artık şehir içi otobüs, halk otobüsü ve servis otobüsü de kapsamda. Sürücü dâhil 17 koltuğa kadar olan minibüsler yurt içi kuralda kapsam dışıdır.

Belediye sınırında çalışan ticari yolcu taşıtları ilk defa tescil ediliyorsa zorunluluk 27.02.2027’ye kadar aranmaz. Sayısal takograflı araçta şoför yalnız kendi geçerli kartını takar. Kartı TOBB verir; başvuruda ehliyet ve SRC aranır, kart 5 yılda bir yenilenir ve 01.07.2026’dan itibaren sürücü kartı ücreti 2.334 TL. Başvuru: sürücü kartı başvurusu.

Başkasının kartı kullanıldığında hem kart sahibinin hem kullananın SRC belgesi iptal edilir. Ayrıntı: takograf nedir?

Çalışma ve dinlenme süreleri nelerdir?

Yeni ortak yönetmelik çıkana kadar yurt içinde Karayolları Trafik Yönetmeliğinin çalışma süresi hükümleri uygulanır. Kurallar ticari yolcu taşıyan, sürücü dâhil 9’dan fazla kişilik araçların şoförlerini kapsar.

• Günlük sürüş 24 saatte toplam en çok 9 saat; kesintisiz en çok 4,5 saat.
• Mola 4,5 saat sonunda en az 45 dakika; 4,5 saat içinde en az 15’er dakikalık parçalar hâlinde de kullanılabilir.
• Günlük dinlenme 11 saat kesintisiz; haftada en çok 3 kez 9 saate inebilir. İki şoförlü araçta her 30 saatte her şoför en az 8 saat dinlenir.
• Haftalık En çok 6 günlük sürüşten sonra en az 24 saat tatil; düzenli sefer dışındaki uluslararası yolcu taşımacılığında 12 gün sürüş, ardından 2 gün tatil.
• İki hafta Toplam sürüş 90 saati geçemez.

2026 cezaları aşımın süresine göre 1.000 TL ile 20.000 TL arasındadır; günlük dinlenme ihlali 3.000 TL, haftalık dinlenme ihlali 5.000 TL. Sürücü işleten değilse işletene de aynı cezanın iki katı yazılır. Kanun bu cezaları takograf zorunlu taşıtlar için düzenlediğinden minibüs şoförlerinin süre denetiminde uygulamada farklılık olabilir, kurumunuzla ya da yetkili makamla teyit edin. Ayrıntı: çalışma ve dinlenme süreleri.

Otobüs ve minibüste hız sınırı kaç?

Römorklu araçta sınır 10 km/s düşüktür. İçişleri Bakanlığının 20 km/s artırma yetkisi yalnız otomobiller içindir; otobüse uygulanmaz. 2026’da hız cezası aşım miktarına göre 9 kademede 2.000 TL ile 30.000 TL arasındadır; yerleşim yerinde 46 km/s, dışında 51 km/s ve üzeri aşımda ehliyet 30, 60 ya da 90 gün geri alınır. Takip mesafesi hızın en az yarısı kadar metredir (80 km/s ile en az 40 metre); uymamanın cezası 2026’da 5.000 TL. Hesap aracı: takip mesafesi hesaplama.

Alkol sınırı ve telefon kuralı nasıl uygulanır?

0,50 promil sınırı yalnız hususi otomobil sürücüleri içindir. Otobüs, minibüs ve servis aracı dâhil diğer bütün araçlarda sınır 0,20 promildir.

03.07.2026’da yürürlüğe giren Karayolları Trafik Yönetmeliği değişikliğiyle telefon tutucu ve ön cama takılan araç kamerası görüş alanı yasağının istisnası oldu. Sürücü kendi görüş alanındaki ekranda video ya da televizyon izleyemez; navigasyon, park, kamera ve araç ayar ekranları bunun dışındadır. Minibüs ve otobüslerde yolculara bireysel ekran konabilir; sürücü bu ekranları göremez ve yönetemez. Yolcu taşıtında ortama sesli yayın yapılmaz, yayın bireysel (kapalı devre) olur.

Şoför kartı ve servis şoförlüğü için neler gerekir?

İstanbul’da minibüs, otobüs ve bütün servis türlerinde çalışacak şoför, İBB’den Toplu Taşıma Aracı Kullanım Belgesi alır. Temel şartlar en az 22 yaş (17’den fazla oturma yerli otobüste 25, öğrenci servisinde 26), psikoteknik "yeterli" raporu, sağlık raporu ve adli sicil şartıdır. İlk başvuruda İBB Ulaşım Akademisi’nin 5 günlük eğitimi ve sınavı alınır; eğitim 5 yıl geçerlidir. Üst yaş 66’dır, 31.12.2026’ya kadar 69 uygulanır. Diğer büyükşehirlerin kendi şartları vardır; belediyenizden öğrenin. Ayrıntı: şoför kartı.

• S yetki belgesi 15.05.2025’ten beri ticari servis taşımacılığı S belgesiyle yapılır; servis amaçlı D4 belgeleri S’ye çevrildi. Bir taşıtla en çok 3 farklı kuruma servis yapılır. Ayrıntı: S yetki belgesi.
• Okul servisi şoförü 26 yaşını bitirmiş, 66 yaşından gün almamış olmalı. İçişleri Bakanlığı talimatıyla 31.12.2026’ya kadar aile hekimi ve psikoteknik raporuyla 69 yaşından gün almamış şoförler de çalışabilir; bu istisnanın 2027’de sürüp sürmeyeceğini takip edin. D sınıfında en az 2, D1’de en az 5 yıllık ehliyet, her yıl aile hekimi raporu ve SRC 2 aranır.
• Okul servisi aracı Araç takip sistemi (kayıtlar en az 30 gün saklanır), bütün koltukları gören kamera, "OKUL TAŞITI" yazısı ve kırmızı "DUR" lambası zorunludur. DUR lambası kuralına uymamanın cezası 2026’da 2.719 TL. Ayrıntı: okul servis aracı şartları.
• Belediye izni Belediye izni olmadan şehir içinde yolcu taşımanın cezası 100.000 TL, 30 gün ehliyet geri alma ve 60 gün araç men.

SRC’nin 66 yaşta geçici olarak geçersiz olması ve 69 yaşta iptali için: SRC belgesi yaş sınırı. Hangi servis şoförünün hangi belgeyi alacağı: servis şoförü hangi SRC belgesi?

Yolcu taşıtında hangi sigortalar ve donanımlar zorunlu?

Yolcu taşıyan firma iki sigorta yaptırır: zorunlu mali sorumluluk (trafik) sigortası ve zorunlu koltuk ferdi kaza sigortası. Biri eksik olan taşıt sefere çıkamaz. Koltuk sigortası kusura bakmadan öder; 01.07.2025’ten beri sürücü, yardımcı personel ve her yolcu koltuğu için kişi başı 252.000 TL teminat öngörülür. Güncel tutarı sigortacınızla teyit edin. Trafik sigortası olmayan araç trafikten men edilir ve işletene 2026’da 1.246 TL ceza yazılır.

• Yangın söndürücü Otobüste toplam en az 6 kilogram kuru toz; 26 kişiye kadar otobüste en az 2 adet 2 kilogramlık; minibüste en az 1 adet 1 kilogramlık. Biri sürücünün hemen yanında durur.
• Takoz Otobüste en az 1, üç ve daha fazla dingilli taşıtta 2.
• Reflektör ve engel işareti 2 reflektör; otobüste ayrıca 150x25 santimetrelik engel işareti.
• Boyun korsesi Karayolu Taşıma Yönetmeliğine göre her 9 koltuk için en az 1; Trafik Yönetmeliği ekinde "her 10 koltuk için 1" yazdığından uygulamada farklılık olabilir, yetkili makamla teyit edin.
• İlk yardım çantası Bulundurulması zorunlu ve muayenede kontrol edilir.

Zorunlu gereci eksik araçta 2026’da sürücüye 1.000 TL, sürücü işleten değilse işletene ayrıca 2.000 TL ceza uygulanır. Kontrol listesi: sefer öncesi araç kontrolleri.

Kaza anında şoför ne yapmalı?

1. Durun ve işaretleyin Dörtlüleri yakın, yelek giyin, reflektörü ve engel işaretini koyun.
2. Yolcuları tahliye edin Otoyolda bariyer arkasına alın; yangın riski varsa söndürücüyü kullanın.
3. 112’yi arayın Yaralılara ilk yardım uygulayın; izleri trafik ve can güvenliği gerektirmedikçe değiştirmeyin.
4. Bilgi verin İstenirse kimlik, ehliyet, ruhsat ve sigorta bilgilerini verin; ölümlü ya da yaralanmalı kazayı bildirin ve izinsiz ayrılmayın.
5. Firmaya haber verin Yolculuğu tamamlayamayan yolcular U-ETDS’ye 30 dakika içinde bildirilir.

2026’da kaza yerinde durmamak ve bildirmemek 2.719 TL; izleri değiştirmek ya da izinsiz ayrılmak 46.000 TL. Ölümlü ya da yaralanmalı kazada izinsiz ayrılan sürücüye ayrıca 1-3 yıl hapis ve 2 yıl ehliyet geri alma uygulanır.

Yurt içi ve uluslararası yolcu taşımacılığı arasındaki farklar nelerdir?

AETR’de günlük sürüşün haftada iki kez 10 saate çıkabilmesi gibi yurt içi kuraldan farklı hükümler vardır; sayıları sefere çıkmadan güncel AETR metninden ya da firmanızdan teyit edin. Yurt dışında geçilen ülkenin trafik ve kemer kuralları uygulanır.

Uluslararası seferde hangi belgeler gerekir?

• Tarifeli sefer B1 belgeli firma, karşı ülkedeki firmayla iki ülkece onaylı anlaşma yapar. Araçta varış ve transit ülke izinleri, onaylı zaman ve ücret tarifesi ile yolcu listesi bulunur.
• Tarifesiz ve mekik sefer Interbus kontrol belgesi ve ad, soyad, pasaport numarası içeren onaylı yolcu listesi. Interbus, otobüsle yapılan arızi uluslararası yolcu taşımacılığı anlaşmasıdır. Eski ASOR anlaşmasının bugünkü uygulaması konusunda Dışişleri Bakanlığı ya da Bakanlıkla teyit edin.
• B2 kuralları Yurt dışına çıkışta koltukların en az yüzde 25’i dolu olur; aynı taşıt 24 saat geçmeden yeniden çıkış yapamaz.
• Geçiş belgeleri Ülkelerden alınan izinlerin dağıtımı UBAK ve e-Devlet üzerinden yürür: uluslararası geçiş belgeleri.
• Pasaport, vize, Yeşil Kart Şoför ve yardımcı personelin geçerli pasaportu ve gerekli vizeleri olur. Türk trafik sigortası yurt dışını kapsamaz; Yeşil Kart sistemine üye ülkeler için Yeşil Kart gerekir. Vize kolaylıkları ve üye ülke listesi değişebildiğinden sefer öncesi konsolosluk ve sigortacınızla teyit edin.
• Sınır kapısı Sınır kapısında ve tampon bölgede yolcu aktarılmaz, indirilmez, bindirilmez.
• Kabotaj Yabancı plakalı otobüs Türkiye’de iki nokta arasında yolcu taşıyamaz; 2026 cezası 313.700 TL. Türk otobüsünün yabancı ülke içinde taşıma yapması da genel olarak yasaktır; dayanağı ülkeye ve anlaşmaya göre değiştiği için firmanızla teyit edin.

AB ülkelerinde sürücülerin mesleki yeterliliği ehliyete işlenen bir kodla gösterilir: Kod 95 nedir? Denetimde ehliyetin e-Devlet görüntüsünün geçip geçmediği için: dijital ehliyet nedir?

2026’da yolcu taşımacılığında hangi cezalar uygulanıyor?

Trafik cezalarında 15 gün içinde ödemede yüzde 25 indirim vardır. Uyarma para cezası değildir, firmanın siciline işlenir; tek uyarmanın kaldırma bedeli 2026’da 741 TL. Bilet kesmemek ya da tarifesiz seferde sözleşme yapmamak da 4925 sayılı Kanuna göre idari para cezası gerektirir; tutar için bölge müdürlüğüyle teyit edin. Firma tarafındaki tüm cezalar: yetki belgesi cezaları. Ödeme yolları: trafik cezası nereye ödenir?

Belgelerinizi nasıl tamamlarsınız?

Denge SRC Kursu Tuzla’da SRC 1 ve SRC 2 eğitimini yaklaşık 10 günde verir; yeni dönemler her ayın 1, 5, 10, 15’inde başlar. Kayıtlı kursiyerler konu anlatımlarına ve deneme sınavlarına SRC kursiyer panelinden ulaşır. Psikoteknik raporu için Pendik Denge Psikoteknik Merkezimize gelmeniz gerekir; SRC eğitimiyle aynı haftaya planlamak zaman kazandırır.

Yolcu taşımacılığı firmanız varsa yönetici belgesi yükümlülüğünü atlamayın: B1 ve D1 belgelerinde ÜDY ve ODY birlikte, A1, A2, B2 ve D2 belgelerinde ODY istenir. S belgesinde ODY yönetmelik ifadesine göre şirketlerden istenir; başvuru öncesi bölge müdürlüğüyle teyit edin. Yükümlülük belge alındıktan sonra 6 ay içinde yerine getirilmezse her belge için 31.998 TL ceza uygulanır.

ODY ve ÜDY eğitimlerimiz 3-4 hafta sürer, dönemler her ayın başlarında açılır. Ayrıntı: yetki belgesi ODY ve ÜDY zorunluluğu. Dönem kaydı ve sorularınız için 0549 493 42 42 numarasını arayabilir ya da WhatsApp’tan yazabilirsiniz.

Yolcu taşımacılığı hakkında sık sorulan sorular

Otobüste kemer takmayan yolcunun cezasını şoför mü öder?

Hayır. 2026’da 2.500 TL’lik kemer cezası takmayan yolcunun kendisine yazılır. Şoför kendi kemeri için ayrıca cezalandırılır; yolcuları uyarmamışsa 1.000 TL, 15 yaşından küçük çocuğu koruyucu sistem olmadan taşıyorsa 5.000 TL ceza öder.

Şehir içi servis aracında yolcular kemer takmak zorunda mı?

Evet. Şehir içi ticari minibüs ve otobüs yolcuları kemerden muaftır ama servis araçları bu istisnaya girmez. Okul servisinde her öğrenci için üç noktalı kemer aranır; eski model araçlarda bu şart geçiş takvimine göre uygulanır.

Minibüse takograf takmak zorunlu mu?

Yurt içinde sürücü dâhil 17 koltuğa kadar olan minibüsler 2026 düzenlemesinde takograf kapsamı dışındadır. Uluslararası sefere çıkan minibüslerde AETR kuralı nedeniyle takograf aranabilir; sefer öncesi teyit edin.

Otobüs bileti kaç saat önce iade edilir?

Güncel yönetmelik metnine göre hareketten 12 saat öncesine kadar başvurana ücretin tamamı iade edilir. Daha geç ama sefer başlamadan başvuran yolcuya 6 ay geçerli açık bilet verilir.

SRC 2 ile yurt dışı turuna çıkılabilir mi?

Hayır. Uluslararası yolcu taşımacılığı için SRC 1 gerekir. SRC 1 yurt içini de kapsadığından iki belgeyi ayrı ayrı almanız gerekmez.

İstanbul’da servis şoförlüğü için SRC 2 yeterli mi?

Yetmez. SRC 2 ve psikoteknik raporunun yanında İBB’nin Toplu Taşıma Aracı Kullanım Belgesi de istenir; ilk başvuruda 5 günlük eğitim alınır.

Dayanak ve resmî kaynaklar

• 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu (7574 ve 7590 sayılı kanunlarla değişik; kemer, takograf, çalışma süreleri, hız, alkol, telefon, kaza)
• Karayolları Trafik Yönetmeliğinde Değişiklik, Resmî Gazete 03.07.2026
• Karayolu Taşıma Yönetmeliği (bilet, bagaj, evcil hayvan, U-ETDS, terminal, sigorta; 16.05.2026 değişikliği işlenmiş)
• Karayolu Taşımacılık Faaliyetleri Mesleki Yeterlilik Eğitimi Yönetmeliği
• Emniyet Genel Müdürlüğü, 2026 Yılı Trafik İdari Para Ceza Rehberi
• Okul Servis Araçları Yönetmeliği ve İBB UKOME 2026/2-4 sayılı kararı (tuhim.ibb.gov.tr)
• Dışişleri Bakanlığı, karayolu yolcu taşımacılığı
• TOBB sayısal takograf kart işlemleri