Uluslararası Geçiş Belgeleri, ikili, transit, üçüncü ülke ve UBAK belgeleri
Uluslararası karayolu taşımacılığında geçiş belgeleri: ikili, transit, üçüncü ülke ve UBAK (CEMT) belgeleri, TIR karnesi ve CMR ile farkı. SRC 1, SRC 3, ODY 1-3 ve ÜDY 1-3 ders konusu.
Türk plakalı bir aracın başka bir ülkeye girebilmesi ya da o ülkeden transit geçebilmesi için çoğu zaman o ülkenin verdiği bir geçiş belgesine ihtiyacı vardır. Bu belgeler ülkeler arasındaki anlaşmalarla yıllık kotalar hâlinde belirlenir.
Kısa cevap Dört temel tür vardır: ikili (o ülkeye yük götürüp getirme), transit (o ülkeden geçip gitme), üçüncü ülke (iki yabancı ülke arasında taşıma) ve çok taraflı UBAK belgesi. Belgesiz giriş yapan araca ağır para cezası uygulanır ve araç sınırdan geri çevrilebilir.
Geçiş belgesi türleri
| Belge | Ne sağlar? |
|---|---|
| İkili geçiş belgesi | Belgeyi veren ülkeye yük götürme ve o ülkeden yük getirme |
| Transit geçiş belgesi | Belgeyi veren ülkenin topraklarından yükleme ve boşaltma yapmadan geçme |
| Üçüncü ülke belgesi | Belgeyi veren ülke ile bir başka yabancı ülke arasında taşıma |
| UBAK (CEMT) belgesi | Üye ülkeler arasında, belgenin şartlarına uyan çevreci araçlarla çok taraflı taşıma; yıllık ya da kısa süreli |
Geçiş belgesi, TIR karnesi ve CMR aynı şey değil
- Geçiş belgesi Aracın o ülkede taşıma yapma iznidir.
- TIR karnesi Yükün gümrük işlemlerini kolaylaştıran, mühürlü araçla transit geçişi sağlayan gümrük belgesidir.
- CMR taşıma belgesi Gönderen, taşıyan ve alıcı arasındaki taşıma sözleşmesini gösterir.
Uygulamada dikkat edilecekler
- Belge araçta, aslı olarak bulunur Fotokopi geçerli değildir.
- Doldurma Sınıra girmeden önce plaka, tarih ve güzergâh bilgileri mürekkepli kalemle doldurulur; boş ya da karalanmış belge geçersiz sayılabilir.
- Tek kullanımlık ve süreli Tek seferlik belgeler bir gidiş dönüş için geçerlidir; süre ve kullanım sayısı belgenin üzerinde yazar.
- İade Kullanılan belgeler dağıtan kuruma iade edilir; iade edilmeyen belge yeni tahsisi etkiler.
Uluslararası taşıma yapacak sürücü için SRC 3 (yük) ya da SRC 1 (yolcu), firma için C2, L2 ya da B1 gibi uluslararası yetki belgeleri ve yöneticiler için ÜDY 3, ODY 3 gerekir.
Sık sorulanlar
UBAK belgesi ile her ülkeye girebilir miyim?
Hayır. Yalnızca üye ülkelerde ve belgenin üzerinde kısıtlama olmayan ülkelerde geçerlidir; araç da belgenin istediği emisyon sınıfını sağlamalıdır.
Konuyu kartlarla tekrar etmek için ders çalış, kendinizi denemek için online sınav, bütün konular için SRC ders konuları.
Uluslararası geçiş belgeleri sınavda nasıl sorulur?
Bu konu uluslararası belgelerin (SRC 1, SRC 3, ODY ve ÜDY 1, 3) sınavlarında çıkar. En yaygın kalıp senaryodur: aracın hangi ülkeden çıkıp hangi ülkeye gittiği anlatılır ve gereken geçiş belgesi türü sorulur. İkinci kalıp kısaltma sorusudur: CMR, TIR, AETR, ADR, ATP gibi sözleşmelerin neyi düzenlediği istenir. Sınav tek aşamalı MEB e-sınavıdır; 40 soruda 60 puan (24 doğru) yeterlidir.
Hangi taşımada hangi geçiş belgesi gerekir?
- Yükün gittiği ülkeyi bulun Türkiye’den o ülkeye yük götürüyor ya da oradan getiriyorsanız o ülke için ikili geçiş belgesi gerekir.
- Yolda geçilen ülkeleri sayın Yükleme ve boşaltma yapmadan geçtiğiniz her ülke için transit geçiş belgesi gerekir.
- Türkiye taşımanın ucunda değilse Yük iki yabancı ülke arasında taşınıyorsa üçüncü ülke belgesi gerekir.
- Çok taraflı belge varsa Şartlarını taşıyan araçla UBAK belgesi, üye ülkeler arasında bu belgelerin yerine kullanılabilir.
Uluslararası taşımada hangi sözleşme neyi düzenler?
| Kısaltma | Konusu |
|---|---|
| CMR | Karayoluyla uluslararası eşya taşıma sözleşmesi ve taşıyıcının sorumluluğu |
| TIR | TIR karnesi himayesinde, mühürlü araçla gümrük transiti |
| AETR | Uluslararası taşımada sürücülerin araç kullanma ve dinlenme süreleri |
| ADR | Tehlikeli maddelerin karayoluyla uluslararası taşınması |
| ATP | Bozulabilir gıda maddelerinin özel donanımlı araçlarla taşınması |
| ATA karnesi | Fuar, sergi ve numune eşyasının geçici ithalatı |
| Yeşil kart | Aracın yurt dışında üçüncü kişilere verdiği zararı karşılayan sigorta |
Not: Kurumumuz ADR (SRC 5) eğitimi vermez; tabloda yalnız sınavda kısaltma olarak sorulduğu için yer alıyor.
Uluslararası geçiş belgeleri örnek soruları ve cevapları
Almanya’ya yük götüren Türk aracı Bulgaristan’dan yükleme ve boşaltma yapmadan geçecektir. Bulgaristan için hangi belge gerekir?
Doğru cevap B) Transit geçiş belgesi. Almanya için ise ikili geçiş belgesi gerekir.
Türk plakalı araç Almanya’dan aldığı yükü Fransa’ya taşıyacaktır. Hangi belge gerekir?
Doğru cevap C) Üçüncü ülke belgesi. Taşımanın iki ucu da yabancı ülkedir.
Uluslararası taşımada sürücülerin sürüş ve dinlenme sürelerini düzenleyen anlaşma hangisidir?
Doğru cevap B) AETR. Süreler için çalışma ve dinlenme süreleri sayfasına bakın.
Gönderen, taşıyıcı ve alıcı arasındaki taşıma sözleşmesini gösteren belge hangisidir?
Doğru cevap A) CMR taşıma belgesi. TIR karnesi gümrük, geçiş belgesi giriş izni, yeşil kart sigorta belgesidir.
Frigorifik araçla bozulabilir gıda taşımacılığını düzenleyen anlaşma hangisidir?
Doğru cevap C) ATP. ADR tehlikeli madde, ATP bozulabilir gıda içindir; harfler yakın olduğu için sık karıştırılır.
Uluslararası geçiş belgeleri hakkında sık sorulanlar
Dozvola ne demek?
Sektörde geçiş belgesine verilen yaygın addır; resmî metinlerde “geçiş belgesi” ifadesi kullanılır. Sınavda dozvola sözcüğü geçmez, belge türleri ikili, transit, üçüncü ülke ve UBAK olarak sorulur.
TIR karnem varsa geçiş belgesine gerek kalır mı?
Kalır. TIR karnesi yükün gümrük işlemlerini kolaylaştırır, geçiş belgesi ise aracın o ülkede taşıma yapma iznidir. İkisi birbirinin yerine geçmez; kısaltmaları online sınavda deneyerek pekiştirebilirsiniz.
Geçiş belgelerini sürücü mü, firma mı temin eder?
Geçiş belgesi, uluslararası yetki belgesi sahibi firma adına tahsis edilir; sürücü belgeyi araçta taşır ve sınırda ibraz eder. Firmada bu işi çoğunlukla belgeli yönetici izler; ayrıntı için ODY ve ÜDY zorunluluğu sayfasına bakabilirsiniz.
Resmî kaynaklar
- 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu
- Karayolu Taşıma Yönetmeliği
- Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı
- MEB Özel Öğretim Kurumları Genel Müdürlüğü
- e-Devlet Kapısı
- MEB Özel Ulaştırma Hizmetleri Mesleki Eğitim ve Geliştirme Kursları Yönetmeliği (4 Şubat 2026 değişikliğiyle)
Bu sayfadaki bilgiler yukarıdaki resmî kaynaklara ve kurumumuzun güncel uygulamasına dayanır. Mevzuat değişebilir; işlem yapmadan önce bizi arayarak teyit edebilirsiniz.
Denge SRC Kursu’nun kurucularındandır; 2018’den bu yana Tuzla’da SRC, SRC Kurye, ODY ve ÜDY eğitimlerinin kayıt, eğitim ve e-sınav süreçlerini yönetir. Sayfalardaki bilgileri mevzuat değiştikçe günceller.
