SRC 4 Çalışma Odası, konu özetleri, kritik bilgiler, deneme ve oyunlar

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kamu ya da özel ayrımı yapmadan, faaliyet konusuna bakmadan bütün işlere, işverenlere ve çalışanlara uygulanır. Şoförün işyeri yalnız araç değildir; garaj, otogar, depo rampası ve firmanın dinlenme tesisi de işyerinin parçasıdır.

• Tehlike Zarar verme potansiyeli taşıyan durumdur. Yoldaki gizli buzlanma bir tehlikedir.
• Risk Tehlikeden zarar doğma ihtimalidir. Yaz lastiğiyle buzlu yolda hızlı gitmek riski yükseltir.
• Ramak kala Kimse yaralanmadan, hasar olmadan atlatılan ama zarar verebilecek olaydır. Kayda geçirilir ve incelenir.
• İş kazası İşyerinde ya da işin yürütümü nedeniyle olan, ölüme veya bedensel ya da ruhsal zarara yol açan olaydır. Görevdeyken yaşanan trafik kazası da iş kazasıdır.
• Meslek hastalığı Mesleki etkenlere uzun süre maruz kalınca yavaş gelişen hastalıktır. Gürültülü kabinde yıllarca çalışan şoförde işitme kaybı buna örnektir.

İşverenin görevleri Risk değerlendirmesi yaptırır, bakımlı araç ve kişisel koruyucu donanım sağlar, eğitim verir, emniyetsiz durumları giderir. Çalışanın kusuru işverenin sorumluluğunu kaldırmaz. İşveren iş kazasını 3 iş günü içinde SGK'ya bildirir.

Şoförün görevleri Talimatlara uyar, koruyucu donanımı doğru kullanır, arızayı ve tehlikeyi hemen bildirir. Örneğin fren yumuşadıysa bunu seferden önce yazılı olarak bildirir.

Çalışmaktan kaçınma Ciddi ve yakın tehlikeyle karşılaşan çalışan kurula ya da işverene başvurarak tespit ve tedbir ister. Karar lehine çıkarsa tedbir alınana kadar çalışmaktan kaçınabilir.

2026'da yürürlüğe giren İSG eğitimleri düzenlemesiyle işe başlamadan önce en az 2 saat yüz yüze eğitim aranır. Eğitim çok tehlikeli işlerde yılda bir, tehlikeli işlerde iki yılda bir, az tehlikeli işlerde üç yılda bir yenilenir.

Bu konu iki parçadan oluşur: acil durumlara hazırlık ve taşımacılıkta çevreyi koruma.

Acil durum yangın, patlama, kaza, deprem, sel ya da tehlikeli madde sızıntısı gibi ani olaylardır. Sebepleri çoğunlukla bakımsızlık, dikkatsizlik ve doğa olaylarıdır. İşyerinde acil durum planı hazırlanır, görevli ekipler belirlenir, tahliye yolları ve toplanma yeri yerleşim planında gösterilir, plan tatbikatla prova edilir. Acil çıkışların önü kapatılmaz.

• Araçtaki yangın söndürme cihazının ibresi yeşilde, pimi ve mühürü sağlam olmalıdır.
• Acil çıkışın ve cam kırma çekicinin yeri bilinmeli, önü boş tutulmalıdır.
• Kazada önce kişiler güvenli alana alınır, 112 aranır, araç reflektörle işaretlenir.

Çevre koruma Karayolu Taşıma Yönetmeliğine göre taşımacılık, çevreye kötü etkisi en aza indirilecek ve kamu yararı gözetilecek biçimde yapılır.

• Emisyon Gereksiz rölanti yakıt ve egzoz gazı demektir. Ağır vasıta bir saatlik rölantide yaklaşık 2-3 litre motorin yakar; bir litre motorin yaklaşık 2,65 kg karbondioksit çıkarır. Beklemede motor durdurulur.
• Emisyon donanımı AdBlue sistemi ve partikül filtresi devre dışı bırakılmaz. Emülatörle iptal, mevzuata aykırı değişikliktir.
• Gürültü Araçta mevzuata aykırı değişiklik işletene 5.000 TL ceza ve trafikten men sebebidir. Değişiklik çevreyi rahatsız edecek gürültü çıkarıyorsa aracı kullanan sürücüye ayrıca 16.000 TL ceza uygulanır.
• Atık Atık yağ, akü, lastik ve kullanım dışı ekipman ayrıştırılır ve yetkili yere teslim edilir; toprağa ya da kanalizasyona dökülmez.

Çevre yönetim sistemi standardı ISO 14001, kalite yönetim sistemi standardı ISO 9001'dir.

Kalite, verilen hizmetin müşterinin beklentisini ve belirlenen şartları karşılamasıdır. Taşımacılıkta kalite; zamanında, hasarsız, güvenli ve kurallara uygun taşıma demektir. Müşteri memnuniyeti ise müşterinin aldığı hizmetten beklediği sonucu almasıdır. SRC programlarının ilk amacı İSG, çevre güvenliği, kalite ve müşteri memnuniyetini birlikte kavratmaktır.

• Performans hedefi Zamanında teslim, hasarsız sefer, yakıt tüketimi gibi ölçülebilir hedefler konur ve izlenir.
• Aksaklığı bildirmek Gecikme, arıza, hasar ya da belge eksiği saklanmaz; hemen firmaya ve ilgili kişiye bildirilir. Erken bilgi, müşterinin planını değiştirmesine imkân verir.
• İyileştirme önerisi Şoför, iş süreçlerinde gördüğü sorunlara çözüm önerisini yöneticisine iletir.
• İletişim Çalışma arkadaşları, gönderici, alıcı, yolcu ve kolluk görevlileriyle saygılı, açık ve sakin konuşulur; tartışma büyütülmez.
• Şikâyet Şikâyet dinlenir, kayda geçer ve çözüm için ilgili birime aktarılır. Şikâyet hizmeti düzeltme fırsatıdır.

Kalite yönetiminde sık geçen kavramlar

• PUKÖ Planla, Uygula, Kontrol et, Önlem al adımlarından oluşan sürekli iyileştirme döngüsüdür.
• Kaizen Küçük adımlarla sürekli iyileştirmedir.
• ISO 9001 Kalite yönetim sistemi standardıdır.
• Kalite maliyetleri Önleme, değerlendirme, iç başarısızlık ve dış başarısızlık maliyetleridir. En pahalısı, hatanın müşteriye ulaştıktan sonra ortaya çıktığı dış başarısızlıktır.

Kurallara uymak da kalitenin parçasıdır. Müşteri acele etse bile 4,5 saatin sonunda mola verilir; kalite, güvenlikten ödün vererek sağlanmaz.

İş organizasyonu, işi yapacak kişi, araç ve işin amacının önceden birlikte değerlendirilip kimin neyi ne zaman yapacağının belirlenmesidir. Amaç sorunu yolda değil, sefer öncesinde çözmektir. Aksaklık çıkmadan önlem almaya proaktif davranmak denir.

• Personel seçimi ve görev paylaşımı İşe uygun belgeli ve dinlenmiş şoför seçilir. Uzun seferde ikinci şoför gerekip gerekmediği önceden hesaplanır.
• Araç seçimi Aracın yüke ya da yolcu sayısına uygunluğu, muayene ve sigorta geçerliliği kontrol edilir.
• Zaman planı Yükleme, hareket ve teslim saatleri yasal sürüş ve dinlenme süreleri içinde kalacak biçimde belirlenir.

Şoförün kendi hazırlığı

• Araç sınıfına uygun sürücü belgesi ve ilgili SRC belgesi bulunmalıdır.
• Şoförlük mesleği için bedenî ve psiko-teknik sağlık raporu her beş yılda bir yenilenir.
• Takograf sürücü kartı geçerli olmalıdır. Kart kişiye özeldir ve 5 yıl geçerlidir; süresi dolmak üzereyse yenileme önceden başlatılır.
• 66 yaşını dolduran sürücünün SRC belgesi geçici olarak geçersiz olur; sağlık ve psiko-teknik raporla yeniden geçerli hâle gelir. 69 yaşından gün alan sürücünün belgesi iptal edilir. 66 yaşından sonra ilk defa SRC verilmez.

Yük seferlerinde SRC3 yenileme programı sevkiyat planını ve yükleme planını ekler. Yükleme planında yükün türü, ağırlığı, araçtaki yerleşimi ve bağlama yöntemi yer alır. Aracın yüke uygun ve temiz olması da kontrol edilir.

Yolcu seferlerinde Yolcu sayısının koltuk sayısını aşmaması, yolcu listesi ile bilet eşleşmesinin hazır olması kontrol edilir.

Güzergâh planlaması, başlangıç ve varış arasındaki yolu önceden seçmektir. Seçimde aşağıdaki ölçütler birlikte düşünülür.

• Zaman İşin aciliyeti, teslim saati, trafiğin yönü ve yoğunluğu, yol çalışmaları.
• Maliyet Mesafe, yakıt, köprü ve otoyol ücretleri.
• Hava ve yol durumu Kar, sis, buzlanma, uzun rampa ve iniş. Gerekirse tünelli ya da daha güvenli güzergâh seçilir, zincir hazır tutulur.
• Mola ve ikmal noktaları Yakıt alınacak ve dinlenilecek tesisler önceden belirlenir.
• Yasal süreler Kesintisiz en çok 4,5 saat sürüş ve ardından en az 45 dakika mola; 24 saatte en çok 9 saat sürüş; en az 11 saat günlük dinlenme.

Güzergâh şeması, yolun etaplarını, mesafeleri, mola ve ikmal yerlerini ve dikkat edilecek noktaları gösteren plandır.

Örnek hesap Yaklaşık 950 km'lik bir sefer, günde en çok 9 saat sürüş yapılabildiği için tek günde bitmez. Şoför yola erken çıkar, 4,5 saat dolmadan mola verir, uygun tesiste 11 saatlik dinlenmesini yapar ve ertesi gün teslim eder. Yaklaşık 1.200 km'lik bir yol, saatte ortalama 70 km ile yaklaşık 17 saat sürüş demektir; tek şoförle en az iki gün sürer.

Navigasyon kesilirse Kâğıt harita ve önceden not edilen etaplar yedek olarak kullanılır. Haritada ölçek önemlidir; 1/1.000.000 ölçekte 1 cm gerçekte 10 km'dir. Payda küçüldükçe ayrıntı artar. Haritada cetvelle ölçülen mesafe kuş uçuşudur; virajlar gerçek yolu uzatır.

Kestirme yol değil, planlı yol seçilir. Plan yasal sürelere sığmıyorsa ikinci şoför ya da ek gün gerekir.

Sefer öncesinde araçta bulunması gereken belgeler sefer türüne göre değişir. Bu konuda 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun yetki belgesi ve yükümlülük maddeleri ile Karayolu Taşıma Yönetmeliği esas alınır.

Her seferde şoför ve araç için

• Sürücü belgesi, SRC belgesi ve geçerli sağlık-psiko-teknik raporu.
• Takograf zorunlu araçta şoförün yalnız kendi sürücü kartı.
• Ruhsat, zorunlu trafik sigortası ve geçerli muayene.
• Firmanın yetki belgesi ve aracın taşıt belgesine kaydı. Taşıt belgesine kayıtlı olmayan taşıt terminale ve yükleme-boşaltma noktalarına giremez.

Yolcu seferlerinde

• Biletsiz yolcu taşınmaz; bilet e-bilet olarak da düzenlenebilir. E-biletli yolcular için e-yolcu listesi taşıtta bulunur.
• Tarifesiz taşımada taşıma sözleşmesi zorunludur; sözleşmede yolcu listesi yer alır.
• Yolcular için ayrılmış oturma yerleri dışında yolcu taşınmaz.

Eşya seferlerinde

• Yurt içi eşya ve kargo taşımasında taşıma senedi ve taşıma irsaliyesi düzenlenir.
• Taşıtta sevk irsaliyesinin iki nüshası ile taşıma irsaliyesi ve taşıma senedinin birer nüshası bulunur. Belgelere elektronik olarak erişilebiliyorsa kâğıt nüsha şartı aranmaz.
• Uluslararası eşya taşımasında uluslararası geçerli belgeler ve gümrük belgeleri kullanılır; taşıma senedi ve sevk irsaliyesi şartı aranmaz.

Eşya kontrolü belge kontrolüyle birlikte yapılır. Yük sabitlendi mi, kapaklar kilitli mi, yolcu sayısı koltuk sayısını aşıyor mu? Aracın dış temizliği ise belge kontrolü değil, bakım konusudur.

Lastik, aracın yolla temas eden tek parçasıdır. Her binişten önce gözle ve ölçerek kontrol edilir.

• Gözle bak Kesik, patlak, balon (yanakta şişlik), saplanmış çivi ve düzensiz aşınma aranır. Balonlu lastikle yola çıkılmaz.
• Basıncı ölç Lastik soğukken, üreticinin yüklü ve yüksüz değerlerine göre ölçülür. Eksik basınç yakıt tüketimini ve fren mesafesini artırır.
• Diş derinliği Yasal alt sınır 1,6 mm'dir; bu sınırın altındaki lastik değiştirilir. Kış döneminde ağır vasıtanın çeker dingil lastiklerinde en az 4 mm diş aranır.
• Lastik yaşı Yanaktaki DOT kodunun son dört hanesi üretim haftası ve yılıdır. 2423, 2023 yılının 24. haftası demektir.
• Bijonlar Pas izi, eksik somun ya da kırık saplama kontrol edilir. Teker söküldüyse ilk kilometrelerden sonra sıkılık yeniden kontrol edilir.
• Mevsime uygunluk Lastiğin mevsime uygun olup olmadığı da kontrolün parçasıdır.

Kış lastiği 2918 sayılı Kanuna göre kış lastiği zorunluluğunu, illerin iklimine göre araç cinsleri itibarıyla Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı belirler; Bakanlık bu yetkisini valiliklere devredebilir. Güncel zorunlu dönem 15 Kasım–15 Nisan arasıdır. Kış lastiği yanaktaki M+S ya da kar tanesi işaretinden anlaşılır. Zorunluluğa uymayan aracın işletenine 6.000 TL idari para cezası uygulanır ve lastiklerini uygun hâle getireceği en yakın yerleşim yerine kadar gitmesine izin verilir.

Kar zinciri Karlı ve buzlu havada kamyon, çekici ve otobüsün zincir bulundurması ve kullanması zorunludur; uymayan sürücüye 6.000 TL ceza uygulanır. Kar ve buzla mücadele sırasında zincir kullanmadığı için trafik akışını engelleyen bu araçların sürücüsüne 24.000 TL ceza uygulanır. Zincir kış lastiğinin yerine geçmez.

Sefer öncesi kontrol, arızayı yolda değil garajda yakalamak içindir. Yaklaşık 10 dakikalık düzenli bir sıra izlenir.

1. Dış tur Aracın çevresinde dönülür; lastik, bijon ve aracın altında yağ, su ya da yakıt sızıntısı aranır.
2. Motor bölmesi Motor yağı, soğutma suyu, cam suyu ve varsa AdBlue seviyesi; kayışta çatlak, hortumda kaçak kontrol edilir. Motor yağı düz zeminde, motor durduktan birkaç dakika sonra çubukla ölçülür. Soğutma suyu motor soğukken genleşme kabından kontrol edilir.
3. Işıklar ve aynalar Far, sinyal, stop ve dörtlü flaşör yanıyor mu; camlar ve aynalar temiz, sağlam ve ayarlı mı?
4. Kabin Koltuk ve direksiyon ayarlanır, kemer ve korna denenir, gevşek eşya sabitlenir.
5. Fren ve göstergeler Havalı frende basınç normale çıkmadan hareket edilmez. İkaz lambaları izlenir; araç hareket eder etmez düşük hızda fren denenir.
6. Zorunlu gereçler İlk yardım çantası, yangın söndürme cihazı (ibre yeşilde), iki reflektör, takoz ve kışın zincir yerinde olmalıdır.

İkaz lambaları Yağ basıncı lambası yanarsa güvenli yerde durulur ve motor hemen kapatılır. Hararet yükselirse durulur; motor sıcakken radyatör kapağı açılmaz. Şarj lambası çoğunlukla kayış ya da alternatör sorununu gösterir. ABS lambası kontak açılınca kısa süre yanıp söner; sürekli yanıyorsa kilitlenme önleme devre dışıdır, takip mesafesi artırılır ve araç servise götürülür.

Eksiklik bulunursa Basit arıza (ampul, sigorta, cam suyu) giderilir; giderilemiyorsa yetkiliye bildirilir. Atan sigortanın yerine aynı amperde sigorta takılır; daha büyüğü yangın riski doğurur.

Yönetmelikte belirtilen zorunlu gereçleri bulundurmayan sürücüye 1.000 TL idari para cezası uygulanır.

Araçtaki güvenlik donanımları iki gruba ayrılır. Aktif (birinci derece) güvenlik kazanın olmasını önlemeye çalışır. Pasif (ikinci derece) güvenlik kaza anında ve sonrasında insanları korur. Sınavda bir parçanın hangi gruba girdiği sık sorulur.

Araç içi ve dışı güvenlik sistemleri SRC programı emniyet kemeri, baş arkalığı, hava yastığı, araç içi kamera, kapı içi barlar ve zorunlu ışıklandırmaları bu başlıkta sayar.

Sürüş destek sistemleri Acil fren sistemi (AEBS), şerit terk uyarısı, yorgunluk uyarısı ve kör nokta bilgi sistemi sürücüyü uyarır ya da sınırlı müdahale eder. Bu sistemler sürücünün yerine geçmez; takip mesafesi kuralı aynen geçerlidir. Kamera ve algılayıcı çamur, kar ya da buzla kapanırsa sistem çalışmayabilir.

• Emniyet kemeri takmayan sürücü ve yolcuya 2.500 TL idari para cezası uygulanır.
• Koruyucu sistemi usulüne uygun kullanmayan kişi, hiç kullanmamış sayılır.
• Hava yastığı emniyet kemeriyle birlikte koruma sağlar; kemersiz yolcu ani frende hem kendisi hem önündeki için tehlikedir.

Doğru oturma ve doğru direksiyon tutuşu tepki süresini kısaltır, yorgunluğu azaltır. Koltuk, direksiyon ve aynalar araç dururken ayarlanır; seyir hâlinde ayar yapılmaz. SRC programı direksiyonu tutma-çevirme ve koltukta doğru oturmayı ayrı kazanımlar olarak verir.

• Direksiyon tutuşu Eller saat 9 ve 3 konumunda, simidi dıştan içe doğru tutar. Başparmaklar simidin üstüne dayanır, simidin içine geçirilmez. Böylece teker sert bir engele vurduğunda ya da çarpmada parmaklar yaralanmaz.
• Oturma Sırt koltuğa yaslanır. Pedallara tam basıldığında diz hafif bükük kalır. Kollar direksiyona uzandığında dirsekler hafif bükülür. Koltuk başlığı başın arkasına denk gelir.
• Emniyet kemeri Her seferde takılır ve usulüne uygun kullanılır. 2918 sayılı Kanuna göre koruyucu sistemi usulüne uygun kullanmayan kişi hiç kullanmamış sayılır. Kemer takmayan sürücü ve yolcuya 2.500 TL ceza uygulanır. Sürücü bir yıl içinde bu kuralı dört ya da daha fazla kez ihlal ederse belgesi her seferinde 30 gün geri alınır.

Kabin disiplini, sürücü kabininde sabitlenmemiş eşya bulundurmamaktır. Termos, telefon, alet çantası ya da su şişesi ani frende veya devrilmede savrulur, sürücüye çarpar ya da pedal altına kaçarak frene basmayı engeller. Telefon sabit tutucuya takılır, eşya dolaba ya da bağlı çantaya konur. Devrilme anında kemer takılı olmayan şoför kabin içinde savrulur.

Sefer öncesi kabin kontrolünde koltuk ve direksiyon ayarlanır, kemer denenir, gevşek eşya sabitlenir. Uzun seferde molada esneme hareketi yapmak, titreşim ve uzun süre oturmanın yaptığı bel ve boyun rahatsızlıklarını azaltır.

Lastik basıncı aracın yol tutuşunu, fren mesafesini, yakıt tüketimini ve lastik ömrünü doğrudan etkiler. Basınç değeri üreticinin standardına göre, yüklü ve yüksüz durum için ayrı belirlenir ve lastik soğukken ölçülür. Stepnenin basıncı da kontrol edilir.

Mevsime uygun lastik Kış lastiği soğukta, yaklaşık 7 °C altında yumuşak kalan karışımı ve dişleriyle karda ve buzda tutunur. Yaz lastiği soğukta sertleşir ve tutunması azalır. Mevsime uygun olmayan lastik fren mesafesini uzatır ve kaza riskini artırır.

• Kış lastiği zorunluluğunun dönemini Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı belirler; bu yetkisini valiliklere devredebilir.
• Güncel zorunlu dönem 15 Kasım–15 Nisan arasıdır.
• Kış lastiği yanaktaki M+S ya da kar tanesi (3PMSF) işaretinden tanınır.
• Zorunluluğa uymayan aracın işletenine 6.000 TL idari para cezası uygulanır.

SRC3 yenileme programı lastik basıncını üretici standardına uygun tutmayı ve mevsime uygun lastik kullanmayı davranış kazanımı olarak ister. Yük arttığında üreticinin yüklü değerine geçilir; yolda değiştirilen lastiğin yerine takılan lastik de mevsime uygun olmalıdır.

SRC programında sürüşte iki kural faktörü olarak doğru analiz ve yavaşlatılan sürüş kavramları işlenir. Bu iki kavram savunmalı (defansif) sürüşün temelidir. SRC3 yenilemede konu, sürücünün sürüş esnasında dikkate alması gereken bir davranış kazanımıdır.

• Doğru analiz Tehlikeyi erken görmek, ne olabileceğini doğru yorumlamak ve buna göre karar vermektir. Yol 12-15 saniye ileriye kadar taranır; diğer sürücülerin hata yapabileceği varsayılır. Örneğin 500 m ileride fren lambaları yanıyorsa gaz hemen bırakılır; böylece sert frene gerek kalmaz.
• Yavaşlatılan sürüş Şüphe varsa hızı düşürmektir. Durumun nasıl gelişeceğinden emin olunmadığında hız azaltılır; tepki için zaman ve mesafe kazanılır.

Yasal dayanak 2918 sayılı Kanuna göre sürücüler hızlarını aracın yük ve teknik özelliğine, görüş, yol, hava ve trafik durumunun gerektirdiği şartlara uydurmak zorundadır. Kavşaklara yaklaşırken, dönemeçlere girerken, tepe üstlerine, yaya geçitlerine, hemzemin geçitlere, tünellere, dar köprülere ve yapım-onarım alanlarına yaklaşırken hız azaltılır.

Savunmalı sürüşün diğer unsurları

• Kaçış alanı Aracın önünde ve yanlarında boşluk bırakılır; kapanacak bir boşlukta sıkışıp kalınmaz.
• İletişim Niyet sinyal ve farla erken gösterilir, göz teması kurulur.
• Algı-reaksiyon süresi Beklenen olayda yaklaşık 0,7 saniye, beklenmeyen olayda 1,2-1,5 saniyedir. Yorgunluk, alkol, ilaç ve dikkat dağınıklığı bu süreyi uzatır.

2025 verilerine göre ölümlü-yaralanmalı kazalarda kusurun yaklaşık %90,6'sı sürücüden kaynaklanır. Önlem de büyük ölçüde direksiyondaki kişinin elindedir.

• ABS'li araçta acil fren Frene sert ve sürekli basılır, pompalama yapılmaz. Pedaldaki titreşim sistemin çalıştığını gösterir. ABS fren mesafesini kısaltmayı garanti etmez; çakıl ya da yeni yağmış kar gibi gevşek zeminde mesafe uzayabilir.
• ESP fiziği aşamaz Viraja uygun hızda girmek sürücünün işidir.
• Retarder Hızı kontrol altında tutmak içindir, aracı durdurmak için değildir. Durdurmak ve park etmek için servis freni ve park freni kullanılır. Buzlu ve kaygan zeminde düşük kademede kullanılır; güçlü retarder çeker tekerleri kilitleyebilir.
• Uzun iniş İnişe girmeden vites küçültülür, motor freni ve retarder devreye alınır, servis freni kısa ve kesik kullanılır. Sürekli frende balatalar ısınır ve fren tutmaz hâle gelir; buna fren yorulması denir.
• Fren arızası Vites küçültülür, motor freni ve retarder kullanılır, el freni kademeli çekilir; varsa kaçış rampasına girilir.

Hız sınırlayıcı Yönetmelikte belirtilen araçlarda bulundurulması, çalışır durumda olması ve kullanılması zorunludur. Uymayan sürücüye 75.000 TL ceza uygulanır, araç eksiklik giderilene kadar trafikten men edilir.

ABS ya da EBS ikaz lambası kontak açılınca kısa süre yanıp söner. Lamba sürekli yanıyorsa sistem devre dışıdır; normal fren çoğunlukla çalışır ama kilitlenme önleme yoktur.

Durma mesafesi, sürücünün tehlikeyi görmesinden aracın tamamen durmasına kadar alınan yoldur ve iki parçadan oluşur.

• Reaksiyon (intikal) mesafesi Tehlikeyi görmekle frene basmak arasında geçen sürede alınan yoldur. Hız (m/s) ile tepki süresinin çarpımıdır.
• Fren mesafesi Frene basıldığı andan aracın durmasına kadar alınan yoldur. Hızın karesiyle artar; hız iki katına çıkınca fren mesafesi yaklaşık dört katına çıkar.

Durma mesafesi = reaksiyon mesafesi + fren mesafesi. 90 km/s saniyede 25 metredir. Tepki 1 saniye sürerse reaksiyon mesafesi 25 m olur. Kuru asfaltta toplam durma mesafesi yaklaşık 71 m, yağmurda yaklaşık 105 m'dir. Telefona bakan sürücünün tepkisi 2 saniyeye çıkarsa kuru yolda bile yaklaşık 96 m gerekir.

Takip mesafesi kuralları

• Hızın yarısı Takip mesafesi metre olarak hızın en az yarısı kadardır. 90 km/s'de en az 45 m bırakılır.
• 2 saniye kuralı Öndeki araç sabit bir noktayı geçtikten sonra siz o noktaya en erken 2 saniyede varmalısınız. Otobüs ve kamyonda en az 3-4 saniye bırakılır.
• Kötü hava Yağmurda süre iki katına, sis, kar ve buzda en az üç katına çıkarılır.
• Araya giren araç Önünüze araç girerse gaz bırakılır ve mesafe yeniden kurulur.

Mevzuat Sürücüler önlerindeki aracı güvenli ve yeterli bir mesafeden izlemek zorundadır. Bu kurala uymayan sürücüye 2026'da 5.000 TL idari para cezası uygulanır. Trafik kazasında arkadan çarpan sürücü asli kusurlu sayılır.

Yük ve yorgunluk da mesafeyi uzatır. Yüklü ağır taşıt boş araca göre daha uzun mesafede durur; yorgun sürücünün tepkisi gecikir.

Aynalar sürücünün arkayı ve yanları görmesini sağlar. Aynaların temiz, sağlam ve doğru ayarlı olması sefer öncesi kontrolün parçasıdır; ayar araç dururken yapılır.

Kör nokta, sürücünün ne aynalardan ne de doğrudan bakarak görebildiği alandır. Ağır taşıtta kör noktalar büyüktür.

• Sağ ön köşe Kapı tarafında tamponun hemen önü ve sağ alt bölge görülmez. Yaya ya da bisikletli burada kaybolur; kalkıştan önce ön ve rampa aynasına bakılır.
• Sağ yan boyunca Sağa dönüşte ve durağa yanaşırken motosiklet ve bisikletliler burada kalır. Sinyal erken verilir, yavaş dönülür, sağ ayna iki kez kontrol edilir.
• Arka Geri manevrada aracın arkasındaki birkaç metre görünmez. Geri görüş kamerası yoksa yönlendirici kullanılır; görülmüyorsa inip bakılır.

Şerit değiştirme sırası Önce ayna, sonra sinyal, sonra omuz üstünden kör nokta kontrolü, en son manevra. Sinyal verilir verilmez şerit değiştirilmez; gireceğiniz şeritteki aracın geçmesi beklenir.

• İşaret vermeden şerit değiştirmek yasaktır.
• Kavşağa yerleşim yeri dışında 150 m, yerleşim yerinde 30 m kala ve kavşak içinde şerit değiştirilmez.
• Kör nokta bilgi sistemi özellikle sağa dönüşte yandaki yaya ve bisikletliyi bildirir; ayna ve omuz kontrolünün yerine geçmez.

Altın kural Aynada şoförü göremiyorsanız şoför de sizi görmüyor. Ağır taşıtın yanında uzun süre paralel gidilmez. Uzun araç sağa dönerken arka tekerlek kaldırıma yaklaşır; dönüş yavaş ve geniş yapılır.

Virajda araç düz gitmek ister; onu yolda tutan, lastiklerle yol arasındaki tutunmadır. Virajda araca dışa doğru etki eden kuvvete merkezkaç kuvveti denir. Bu kuvvet hız arttıkça hızla büyür.

Merkezkaç kuvvetini ve devrilme riskini artıran etkenler

• Hız En önemli etkendir. Hız arttıkça araç viraj dışına daha çok itilir.
• Virajın keskinliği ve eğimi Dar virajda risk büyür. Virajın içe doğru eğimi aracın tutunmasına yardım eder, ters eğim zorlaştırır.
• Aracın yüksekliği ve ağırlık merkezi Ağırlık merkezi yüksek tır, otobüs ve tanker daha kolay devrilir.
• Yük Yanlış yerleştirilmiş, kayabilen ya da çalkalanan yük devrilmeye yol açabilir.

Ağırlık transferi Virajda aracın ağırlığı dış tekerlere aktarılır, iç tekerler hafifler. Aktarım fazla olursa araç savrulur ya da devrilir. Frenlemede ağırlık öne, hızlanmada arkaya aktarılır.

Virajda doğru teknik

1. Hız ve vites virajdan önce, düz yolda ayarlanır.
2. Viraj içinde ani fren, ani gaz ve ani direksiyon hareketi yapılmaz.
3. Virajdan çıkarken direksiyon toparlanır ve hafifçe gaz verilir.

Mevzuat ve destek sistemleri 2918 sayılı Kanuna göre sürücüler dönemeçlere girerken ve dönemeçli yollarda hızlarını azaltmak zorundadır. Virajda geçme yapılmaz. ESP devrilme eğilimine karşı tekerleri frenler, ama fiziği aşamaz; hızı virajdan önce düşürmek sürücünün işidir. Lastik patlaması ya da arıza olursa araç virajda ve köprüde durdurulmaz, güvenli bir alana çekilir.

Kayma, lastiklerin yolla tutunmasını kaybetmesidir. Kaymaların çoğu sürücü hatasından doğar. SRC programı beş sürücü kaynaklı kayma hareketi sayar.

Kayma başlarsa

• Panik yapılmaz, ani hareketten kaçınılır.
• Kaymaya yol açan etken kaldırılır. Fazla gaz varsa gaz yavaşça bırakılır, fazla fren varsa fren gevşetilir.
• Direksiyon, aracın gitmesi istenen yöne çevrilir. Arka kayıyorsa direksiyon kayma yönüne çevrilir.

ABS ve ESP kaymayı azaltır ama sürücü hatasını tamamen düzeltemez. Islak yol çizgileri, rögar kapakları, köprü üstleri ve gölgeli kesimler kaymaya en elverişli yerlerdir; buralarda sert fren ve ani direksiyon hareketi yapılmaz. Kaygan yolda yüksek viteste ve düşük devirde gitmek tutunmayı korur.

Yol yüzeyi değiştikçe lastiğin tutunması da değişir. Tutunma azaldıkça fren mesafesi uzar; gaz, fren ve direksiyon daha yumuşak kullanılır, takip mesafesi artırılır. SRC programı kuru, ıslak ve çok kaygan yüzeylerde güvenli sürüş tekniklerini ayrı ayrı işler.

• Yan rüzgâr Boş ve brandalı araçlar en çok etkilenir.
• Kar zinciri Karlı ve buzlu havada kamyon, çekici ve otobüsün zincir bulundurması ve kullanması zorunludur; uymayan sürücüye 6.000 TL ceza uygulanır.
• Kış lastiği Zorunlu dönem 15 Kasım–15 Nisan arasıdır.
• Güneş ve kamaşma Güneşlik, temiz cam ve güneş gözlüğü kullanılır, hız düşürülür.
• Buzlu yokuş aşağı İnişe girmeden vites küçültülür, fren yumuşak kullanılır, direksiyon ani çevrilmez.

Yasal ilke her koşulda aynıdır. Sürücü hızını görüş, yol, hava ve trafik durumunun gerektirdiği şartlara uydurmak zorundadır.

Çalışma ve dinlenme süreleri SRC sınavında en çok soru gelen konudur. Yurt içinde Karayolları Trafik Yönetmeliği md. 98, uluslararası taşımada AETR uygulanır. Şoförler ve onları çalıştıranlar bu kurallara uymak zorundadır.

• Mola Molada başka iş yapılmaz; mola günlük dinlenmeden sayılmaz. Yurt içinde 45 dakika, 4,5 saat içine dağıtılmış en az 15'er dakikalık parçalarla kullanılabilir. AETR'de bölünecekse önce en az 15, sonra en az 30 dakika verilir; önce 30 sonra 15 kuralı karşılamaz.
• Haftalık 56 ve iki haftalık 90 saat AETR kuralıdır; yurt içi yönetmelikte haftalık 56 saat ayrıca yazılı değildir.
• Yönetici sorumluluğu İşleten ve yönetici seferleri bu sürelere sığacak biçimde planlar. Süreye sığmayan seferde ikinci şoför ya da ek gün gerekir.

2026 cezaları (sürücüye)

• Kesintisiz sürüşü 1 saate kadar aşma 1.000 TL, daha fazlası 3.000 TL.
• Günlük toplam sürüşü 1 saate kadar aşma 3.000 TL; 1-3 saat 5.000 TL; 3 saat ve fazlası 10.000 TL.
• Haftalık veya iki haftalık sürüşü 4 saate kadar aşma 10.000 TL; 4-15 saat 15.000 TL; 15 saat ve fazlası 20.000 TL.
• Günlük dinlenme ihlali 3.000 TL, haftalık dinlenme ihlali 5.000 TL.

Sürücü aynı zamanda işletense cezalar iki kat uygulanır. Sürücü işleten değilse işletene de plaka üzerinden iki kat ceza yazılır. Gereken ikinci sürücüyü bulundurmayan işletene 10.000 TL ceza uygulanır.

Takograf, aracın hızını, gidilen yolu, zamanı ve sürücünün o anda ne yaptığını kendiliğinden kaydeden cihazdır. Sürücü faaliyetleri dört kipte tutulur; araç kullanma, diğer iş, hazır bekleme ve dinlenme.

Zorunlu olduğu araçlar 7574 sayılı Kanunla değişen 2918 sayılı Kanun md. 31'e göre takograf şu araçlarda bulundurulur, çalışır tutulur ve kullanılır.

• Azami yüklü ağırlığı 3.500 kg'ı aşan yük taşıtları.
• Sürücü dâhil 17'den fazla oturma yeri olan yolcu taşıtları.

Eski metindeki şehir içi genel muafiyeti kalktı. Yeni kapsama giren araçlarda model yılına göre kademeli geçiş vardır; 2021 ve sonrası modellerde takograf 31.12.2026'dan sonraki ilk muayeneye kadar aranmaz.

Türleri Analog takograf kâğıt diske, sayısal (dijital) takograf cihaz belleğine ve sürücü kartına kayıt yapar. Akıllı takograf bunlara ek olarak uydu konumunu da kaydeder.

Sürücü kartı Kişiye özeldir, TOBB verir, 5 yıl geçerlidir. Kartsız, bozuk ya da geçersiz kartla veya başkasının kartıyla araç kullanmak yasaktır. Kart sahibi kartını başkasına kullandırmamakla yükümlüdür.

Sürüş sırasında başkasının kartı kullanılırsa kart sahibinin ve kullananın SRC belgesi iptal edilir. Firmanın yetki belgesine her ihlal için 75 uyarma verilir. Sürücü işleten değilse işletene sürücü cezasının iki katı yazılır. Trafik zabıtası takograf kayıtlarını veri tabanı üzerinden de denetleyebilir.

4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu 19.07.2003 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı. Ticari yolcu ve eşya taşımacılığının çatı kanunudur. Ayrıntıları Karayolu Taşıma Yönetmeliği düzenler.

• Amaç Taşımayı ülke ekonomisine uygun düzenlemek, taşımada düzen ve güvenliği sağlamak, taşımacı, acente, komisyoncu, ambar ve kargo işletmelerinin şartlarını belirlemek, çalışanların nitelik, hak ve sorumluluklarını saptamak, karayolunun demiryolu, denizyolu ve havayoluyla birbirini tamamlamasını sağlamak.
• Kapsam Kamuya açık karayolunda motorlu taşıtla yapılan yolcu ve eşya taşımaları, bu işi yapan işletmeler, çalışanlar ve kullanılan taşıt ile tesisler.
• Kapsam dışı Özel otomobille yapılan taşımalar, kamu kurumlarına ve belediyelere ait otomobillerle yapılan taşımalar, TSK, Jandarma, Sahil Güvenlik ve Emniyet taşıtları, lastik tekerlekli traktörün çektiği römorkla yapılan taşımalar.

Sınavda sık sorulan tanımlar şunlardır.

• Taşımacı Yetki belgesi olan, kendi nam ve hesabına ücret karşılığı taşımayı üstlenen gerçek veya tüzel kişi.
• Eşya (yük) İnsandan başka taşınabilen canlı veya cansız her nesne. Kurbanlık hayvan da hukuken eşyadır.
• Kargo Tek parçası en fazla 100 kg olan, genelde ambalajlı koli, sandık, paket gibi parça eşya.
• Kalkış ve varış noktası Kalkış, yolcunun bindiği veya eşyanın taşımacıya teslim edildiği yerdir. Varış, bilette ya da taşıma senedinde yazan yerdir.
• Gönderen ve gönderilen Gönderen eşyayı teslim eder, alıcıyı belirler ve taşıma senedini imzalar. Gönderilen, eşyanın teslim edileceği kişidir.
• Yolcu Sürücü ve hizmetliler dışında taşıtta bulunan kişiler.
• Sefer türleri Düzenli sefer zaman ve ücret tarifesine göre belli güzergâhta yapılır. Arızi sefer aynı grubun aynı taşıtla götürülüp geri getirildiği kapalı kapı seferdir; gidişi dolu dönüşü boş sefer de arızidir. Mekik sefer, önceden gruplanmış yolcuların aynı iki nokta arasında birden çok gidiş-dönüşle taşınmasıdır.
• Uluslararası taşıma Türkiye'den veya Türkiye'ye, Türkiye üzerinden transit ya da deniz, demir veya havayoluyla gelip karayoluyla üçüncü ülkelere yapılan taşıma.
• Üçüncü ülke taşıması Yükleme ve boşaltma noktalarının taşıtın kayıtlı olduğu ülke dışındaki ülkeler arasında olduğu taşıma.

En çok kapsam dışı taşımalar ile arızi ve mekik sefer farkı karıştırılır.

4925 sayılı Kanuna göre taşımacılık, acentelik, taşıma işleri komisyonculuğu, nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği için Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığından yetki belgesi alınır. Belge için üç şart aranır. Bunlar mesleki saygınlık, mali yeterlilik ve mesleki yeterliliktir.

• Süre Yetki belgesi 5 yıl geçerlidir. Bitimden 90 gün önce yenileme başvurusu yapılabilir. Yenileme ücreti o yılın tam ücretinin yüzde 15'idir.
• Devir yasağı Yetki belgesi satılamaz ve devredilemez. Adi ortaklığa belge verilmez.
• Taşıt belgesi ve taşıt kartı Belgeye kayıtlı taşıtlar taşıt belgesinde gösterilir. Her taşıt için taşıt kartı düzenlenir ve taşıtta bulundurulur. 2026'da taşıt kartı 3.788 TL'dir.
• Kayıtsız taşıt Taşıt belgesine kayıtlı olmayan taşıt terminale ve yükleme-boşaltma noktasına giremez, sınır kapısından çıkamaz.
• Şart kaybı 90 gün içinde giderilmezse faaliyet geçici olarak durdurulur.

Yeni C2 belgesi verilmiyor, eski C2'ler L2'ye çevrildi. Servis amaçlı eski D4 belgeleri S belgesine dönüştü. Sınavda tarifeli-tarifesiz ve ticari-hususi ayrımı çok sorulur. Hususi taşımada işletme kendi personelini veya kendi yükünü ücret almadan taşır.

Mesleki yeterlilik belgeleri Karayolu Taşımacılık Faaliyetleri Mesleki Yeterlilik Eğitimi Yönetmeliği ile düzenlenir. Son büyük değişiklik 29.01.2026 tarihlidir.

• ÜDY Üst düzey yönetici belgesi. Başvuru için en az lise mezuniyeti gerekir.
• ODY Orta düzey yönetici belgesi. ODY ile en az 5 yıl faaliyet gösteren eğitim ve sınav olmadan ÜDY alabilir.
• SRC Ticari taşıtı kullanan şoförün belgesi. SRC1 uluslararası yolcu, SRC2 yurt içi yolcu, SRC3 uluslararası eşya-kargo, SRC4 yurt içi eşya-kargo içindir. SRC5 tehlikeli madde için ayrı düzenlemeyle verilir.
• Kapsama Üst belge alttakini kapsar. SRC1 sahibi SRC2'yi, SRC3 sahibi SRC4'ü almış sayılır. Tersi geçerli değildir.

Belgeler süresizdir. Şoför sağlık ve psikoteknik raporunu 5 yılda bir yeniler.

• 66 yaş SRC geçici olarak geçersiz olur. Sağlık ve psikoteknik raporla yeniden geçerli kılınır. Başvuru 66 yaştan 90 gün önce yapılabilir. 66 yaşını geçen kişiye ilk kez SRC verilmez.
• 69 yaş SRC iptal edilir.
• Takograf kartı Başkasının kartını kullananın da kartını kullandıranın da SRC'si iptal edilir.
• Sahte beyan Belge iptal edilir ve 2 yıl yeni başvuru yapılamaz.

25.02.2003 öncesi ehliyeti olanlar sınavsız SRC alabilir. B sınıfına SRC2 ve SRC4, C sınıfına SRC3, D sınıfına SRC1 verilir. E sınıfı 1999 öncesi alınmışsa SRC1 ve SRC3, 1999 sonrası alınmışsa SRC1 ve SRC4 verilir. Eski sistemdeki 70 puan ve uygulama sınavı artık yoktur.

Karayolu Taşıma Yönetmeliği (RG 08.01.2018) 4925 sayılı Kanunun uygulama kurallarını koyar. Son önemli değişiklikler 15.05.2025, 01.10.2025 ve 16.05.2026 tarihlidir.

Yönetmelik kapsamındaki taşıtı kullanan şoförde şu şartlar aranır.

• İlgili mesleki yeterlilik belgesine (SRC) sahip olmak.
• Uyuşturucu, silah, insan ve gümrük kaçakçılığı ile terör suçlarından hürriyeti bağlayıcı ceza almamış olmak.
• Bedenî ve psikoteknik açıdan sağlıklı olduğunu gösteren raporu 5 yılda bir almak.

Yaş sınırı 16.05.2026'da bu yönetmelikten çıkarıldı. Yaş kuralı artık Mesleki Yeterlilik Eğitimi Yönetmeliğindedir (66 yaşta geçici geçersizlik, 69 yaşta iptal).

• İstisna C1 veya K2 belgeli gerçek kişinin belgesinde tek kamyonet kayıtlıysa ve onu kendisi kullanıyorsa SRC aranmaz. Kamu kurumunun ticari olmayan taşıtını süren kamu personelinden de aranmaz.
• Personel Yetki belgesi sahibi yeterli ve nitelikli personel bulundurur. Hizmet akdi yapmadan personel çalıştıramaz. Ücret ve sosyal güvenlik haklarını zamanında öder.
• Çalışma ve dinlenme Şoför ve işveren AETR, 2918 sayılı Kanun ve Karayolları Trafik Yönetmeliğine uyar.
• Takograf kartı Şoför başkasının kartıyla, geçersiz kartla ya da kartsız sürerse firmaya her ihlal için 75 uyarma verilir. Takografta manipülasyon düzeneği bulunursa da 75 uyarma verilir.
• Şoför planı Firma sefere atadığı şoförü U-ETDS'ye süresinde girer. Aynı şoförü aynı zaman diliminde iki sefere yazamaz.

Uyarma para cezası değildir, firmanın siciline işlenir. Kaldırılmamış uyarma 500'e ulaşır ve 15 gün içinde düşürülmezse faaliyet geçici durdurulur. 2026'da bir uyarmanın kaldırma bedeli 741 TL'dir. SRC'siz şoför çalıştırılırsa 4925 sayılı Kanunun 26. maddesine göre hem şoföre hem işletene idari para cezası verilir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu taşıma işletmelerinin ticari kimliğini belirler. SRC programları Kanunun 1, 3, 4, 5, 57 ve 124. maddelerini işaret eder. ODY ve ÜDY programlarında ticaret hukuku 3 ders saatidir.

• Kanunun yeri TTK, Türk Medeni Kanununun ayrılmaz parçasıdır. Ticari işte hüküm yoksa mahkeme önce ticari örf ve âdete, o da yoksa genel hükümlere bakar.
• Ticari iş Ticari işletmeyi ilgilendiren bütün işlem ve fiiller ticari iştir.
• Ticari dava Her iki tarafın ticari işletmesini ilgilendiren davalar ticari davadır. Bu davalara kural olarak asliye ticaret mahkemesi bakar.
• Ticari işletme Esnaf sınırını aşan gelir hedefleyen, devamlı ve bağımsız yürütülen işletme.
• Tacir Ticari işletmeyi kısmen de olsa kendi adına işleten kişi. Tacir iflasa tabidir, ticaret unvanı kullanır, sicile kaydolur, defter tutar ve basiretli davranır.
• Esnaf Ekonomik faaliyeti sermayesinden çok bedenî çalışmasına dayanan, geliri belirlenen sınırı aşmayan kişi.
• Çalışanın haksız rekabeti Çalışan iş görürken haksız rekabet yaparsa bazı davalar onu çalıştırana da açılabilir (md. 57).

Ticaret şirketleri tüzel kişiliğe sahiptir. Sermayesi paylara bölünmüş komandit şirket de sermaye şirketi sayılır. Adi ortaklık ticaret şirketi değildir. Ticari defter ve belgeler 10 yıl saklanır.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu sözleşmenin nasıl kurulduğunu düzenler. SRC programları Kanunun 1-10. maddelerini işaret eder. Taşıma sözleşmesi, bilet ve navlun anlaşmaları bu kurallara dayanır. Kanunda öneri kelimesi icap anlamında kullanılır.

• Kuruluş Sözleşme, tarafların iradelerini karşılıklı ve birbirine uygun açıklamasıyla kurulur. İrade açıklaması açık veya örtülü olabilir.
• Esaslı noktalar Taraflar esaslı noktalarda uyuşmuşsa ikinci derecedeki noktalar konuşulmamış olsa da sözleşme kurulur. Bunlarda uyuşmazlık çıkarsa hâkim karar verir.
• Süreli öneri Kabul için süre veren, süre bitene kadar önerisiyle bağlıdır.
• Hazır olanlar arasında Süresiz öneri hemen kabul edilmezse öneren bağlılıktan kurtulur. Telefon veya bilgisayarla anlık iletişim de hazır olanlar arasında sayılır.
• Hazır olmayanlar arasında Öneri, yanıtın normal sürede gelmesi beklenebilecek ana kadar önereni bağlar.
• Örtülü kabul Açık kabul beklenmeyen işlerde öneri uygun sürede reddedilmezse sözleşme kurulmuş sayılır.
• Ismarlanmayan şey İstenmeden gönderilen mal öneri sayılmaz. Alan kişi onu geri göndermek veya saklamak zorunda değildir.
• Fiyatlı sergileme Fiyat gösterilerek mal sergilemek, tarife veya fiyat listesi göndermek kural olarak öneri sayılır.
• İlanla ödül İlanla ödül sözü veren sözünü yerine getirmek zorundadır.
• Geri alma Geri alma açıklaması öneriden önce veya aynı anda ulaşırsa öneri yapılmamış sayılır. Aynı kural kabul için de geçerlidir.

Kanunda aksi yoksa sözleşme hiçbir şekle bağlı değildir. Kanun bir şekil öngörmüşse bu kural olarak geçerlilik şeklidir ve uyulmazsa sözleşme hüküm doğurmaz. Hazır olmayanlar arasındaki sözleşme, kabulün gönderildiği andan itibaren hüküm doğurur.

1982 Anayasası çalışma hayatının temel ilkelerini koyar. SRC programları Anayasa'nın 48, 49, 50, 53 ve 54. maddelerini işaret eder. Bu maddeler sürücü ve yönetici sınavlarının ortak hukuk sorusudur.

• Özel koruma Küçükler, kadınlar ve bedenî veya ruhi yetersizliği olanlar çalışma şartları bakımından özel olarak korunur.
• Kanunla düzenlenenler Ücretli hafta tatili, bayram tatili ve yıllık izin hakları kanunla düzenlenir.
• Sınır Grev ve lokavt iyiniyet kurallarına aykırı biçimde, toplum zararına ve millî serveti tahrip edecek şekilde kullanılamaz.
• Uyuşmazlık Grevin yasaklandığı veya ertelendiği hallerde uyuşmazlığı Yüksek Hakem Kurulu çözer. Memurlarda Kamu Görevlileri Hakem Kurulu kararları kesindir.

Şoför için anlamı şudur. Sürüş ve dinlenme sürelerine uymak yalnız trafik kuralı değil, Anayasa'daki dinlenme hakkının da gereğidir. Normlar sıralamasında Anayasa en üsttedir. Kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ve yönetmelik ona aykırı olamaz.

213 sayılı Vergi Usul Kanunu vergilendirmenin ortak usul kurallarını koyar. SRC programları Kanunun 1, 2, 3, 8, 9, 10 ve 11. maddelerini işaret eder. ODY ve ÜDY'de vergi hukuku 1, vergi kanunları ve uygulamaları 3 ders saatidir.

• Kapsam Genel bütçeye giren vergi, resim ve harçlar ile il özel idaresi ve belediye vergilerine uygulanır. Gümrük idarelerinin aldığı vergi ve resimler bu Kanuna tabi değildir.
• Uygulama Vergi kanunları lafzı ve ruhu ile uygulanır. Esas olan vergiyi doğuran olayın gerçek mahiyetidir. Bu olay yemin hariç her türlü delille ispatlanabilir.
• İspat yükü Olağan dışı bir durumu iddia eden onu ispat eder.
• Mükellef Vergi kanununa göre kendisine vergi borcu düşen gerçek veya tüzel kişi.
• Vergi sorumlusu Verginin ödenmesi bakımından vergi dairesine muhatap olan kişi.
• Özel sözleşme Mükellefiyet veya sorumlulukla ilgili özel anlaşmalar, kanunun kabul ettiği haller dışında vergi dairesini bağlamaz.
• Vergi ehliyeti Mükellef olmak için kanuni ehliyet şart değildir. Olayın kanunla yasaklanmış olması da vergiyi kaldırmaz.
• Kanuni temsilci Şirketin, küçüğün veya kısıtlının vergi ödevlerini kanuni temsilcisi yerine getirir. Ödev yerine getirilmezse alınamayan vergi temsilcinin varlığından alınır.
• Vergi kesenler Ödeme yaparken vergi kesmek zorunda olan, verginin tam kesilip ödenmesinden sorumludur.

Vergilendirme sırası tarh, tebliğ, tahakkuk ve tahsildir. Tarh vergiyi hesaplayıp miktarını belirlemektir. Tebliğ yazıyla bildirmek, tahakkuk ödenecek aşamaya gelmek, tahsil ise ödemedir. Ticari eşya taşıyan taşıma irsaliyesi, yolcu taşıyan yolcu listesi düzenler. Fatura teslim veya hizmetten itibaren en geç 7 gün içinde kesilir.

Ulaştırma Hizmetleri Denetim Yönetmeliği 03.06.2021 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı. Karayolu ulaştırma hizmetlerinin denetim usulünü ve denetim görevlilerinin görev ve yetkilerini düzenler. SRC1-4 programları yönetmeliğin 7 ve 8. maddelerini işaret eder.

• Denetim Ulaştırma faaliyetlerinin mevzuata uygun yapılıp yapılmadığının incelenmesi ve kontrolüdür.
• Denetleyiciler Bakanlık ve bölge müdürlüğü personelinin yanında Emniyet, Jandarma, Ticaret Bakanlığının sınır birimleri ve belediye zabıtası da yetkilidir.

• Sabit denetim (md. 8) Denetim programına göre yapılır. Elektronik sistemle belirlenen araçların denetlenmesi esastır. Yolcu taşıtları özel durum yoksa tartıya alınmadan denetlenir.
• Seyyar denetim (md. 8) Yerini ve zamanını bölge müdürlüğü belirler. Güvenli alan seçilir. Viraj, köprü, tünel gibi görüşün azaldığı yerlerde, buzlu yolda, sisli ve yağışlı havada denetim yapılmamaya özen gösterilir. Trafik tedbirini trafik zabıtası alır.
• Kontrol listesi Karayolu ve sınır kapısı denetimleri kontrol listesiyle yapılır.

Yolda yetki belgesi, taşıt kartı, SRC, takograf ve U-ETDS uyumu denetlenir. Tarifesiz seferde U-ETDS bildirimi denetimde doğrulanırsa ayrıca taşıma sözleşmesi istenmez. Denetim görevlisine bilgi veya belge vermemenin 2026 cezası 3.764 TL'dir.

Taşıma mevzuatında iki tür yaptırım vardır. Birincisi 4925 sayılı Kanunun 26. maddesindeki idari para cezalarıdır. İkincisi Karayolu Taşıma Yönetmeliğindeki uyarmalardır. Tutarlar her yıl yeniden değerleme oranıyla artar. 2026'da uygulanan oran yüzde 25,49'dur.

• Alt sınır 01.10.2025'ten beri cezalar alt sınırdan kesilir. Yetki belgesiz faaliyetin üst sınırı 213.333 TL'dir.
• 48 saat kuralı Birçok ihlalde aynı kabahate 48 saat geçmeden ikinci ceza yazılmaz. ODY ve ÜDY cezasında bu süre 3 aydır.
• Tekrar Bazı ihlallerde aynı takvim yılında üçüncü ve sonraki tekrarda ceza bir kat artırılır.
• SRC'siz şoför Hem şoföre hem onu çalıştıran işletene ayrı idari para cezası verilir.

Uyarma Para cezası değildir, firmanın siciline işlenir. 2026'da bir uyarmanın kaldırma bedeli 741 TL'dir. Kaldırılmamış uyarma 500'e ulaşır ve 15 gün içinde düşürülmezse faaliyet geçici durdurulur. Bütün uyarmalar kaldırılmadan yetki belgesi yenilenmez. Eski kitaplardaki ceza tutarları artık geçersizdir.

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve Karayolları Trafik Yönetmeliği trafik düzenini kurar. Sınavda en çok tanımlar, işaretlere uyma sırası ve trafik görevlisinin işaretleri sorulur.

• Otobüs Sürücü dahil 9'dan fazla oturma yeri olan yolcu taşıtı. Oturma yeri 17'yi aşmayana minibüs denir.
• Kamyonet Azami yüklü ağırlığı 3.500 kg'ı aşmayan yük taşıtı. Daha ağır yük taşıtı kamyondur.
• Çekici Römork veya yarı römork çeken, kendisi yük taşımayan taşıt.
• Geçiş hakkı ve geçiş üstünlüğü Geçiş hakkı yolu kullanırken diğerlerine göre öncelik hakkıdır. Geçiş üstünlüğü ise ambulans gibi görevli araçların kısıtlamalara bağlı olmadan önce geçebilmesidir.
• Ana yol ve tali yol Tali yoldan gelen, ana yoldaki araca ilk geçiş hakkını verir.

• Görevli kolunu dik kaldırırsa Bütün yönler için DUR anlamına gelir. Kavşağa girmiş ve güvenle duramayacak araçlar hariçtir.
• Görevli kollarını yana açarsa Önünden ve arkasından gelenler durur. Kol doğrultusundan gelenler geçer.
• Düdük Kısa düdük uyarı, uzun düdük DUR demektir.
• Levha grupları Tehlike uyarı, trafik tanzim, trafik bilgi, duraklama ve park levhaları ile yatay işaretlemeler (yol çizgileri).

Örnek olay şöyledir. Işık yeşil yanarken polis dur işareti verirse sürücü polise uyar ve durur. Kırmızı ışık ihlali bir yıl içinde tekrarlanırsa ceza artar ve ehliyet geri alınabilir. Araçlar yönetmelikteki sürelerde muayene ettirilir ve muayenesiz araçla trafiğe çıkılmaz.

Hız sınırları Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 100. maddesinde, hız cezaları 2918 sayılı Kanunun 51. maddesindedir. 7574 sayılı Kanunla 2026'dan beri ceza, sınırın yüzde kaç değil kaç km/s aşıldığına göre verilir. Eski yüzde 10 toleransı yoktur.

• Römork Römork takılı araçta sınır aynı cins römorksuz araçtan 10 km/s düşüktür.
• Artırma yetkisi İçişleri Bakanlığının 20 km/s artırma yetkisi yalnız otomobiller içindir.
• Asgari hız Şehirlerarası yolda 15 km/s, otoyolda 40 km/s.

Ceza araç cinsine göre değişmez. Aşım, aracın kendi sınıfının sınırına göre hesaplanır. Örnek olay şöyledir. Kamyon sınırı 90 olan otoyolda 116 km/s ile giden tır şoförü 26 km/s aşmıştır ve 8.000 TL ceza alır. Hızı yol, hava, yük ve trafik durumuna uydurmamak da ayrıca cezalıdır.

Şerit, geçme ve kavşak kuralları 2918 sayılı Kanunun 46, 54, 55, 56, 57 ve 71. maddelerindedir. Bu kurallara aykırılıkların çoğu kazada asli kusur sayılır.

• Şerit izleme Trafik sağdan akar. Sürücü hızının gerektirdiği şeritten gider, en sol şeridi sürekli işgal etmez. İki şeridi birlikte kullanmak ve işaret vermeden şerit değiştirmek yasaktır.
• Kavşak yaklaşımı Yerleşim yeri dışında 150 m, içinde 30 m kala ve kavşak içinde şerit değiştirilmez.
• Ağır vasıta Otomobil, minibüs, otobüs, kamyonet, panelvan ve motosiklet dışındaki araçlar iki şeritli yolda solu yalnız geçme ve dönmede kullanır. Üç ve daha çok şeritli yolda sola dönme dışında en sağdaki iki şeridin dışına çıkmaz.
• Makas atmak Ardı ardına tehlikeli şerit değiştirmek 90.000 TL ceza, 60 gün ehliyet geri alma ve 60 gün araç menidir.

Geçme kuralları Geçme soldan yapılır. Arkadaki araç geçmeye başlamamış, öndeki araç başkasını geçme işareti vermemiş ve karşı yön yeterince boş olmalıdır. Sağdan ve banketten geçmek yasaktır. Geçilen araç hızını artırmaz ve sağa yanaşır.

Geçmenin yasak olduğu yerler İşaretle yasaklanan yerler, görüşün yetersiz olduğu tepe ve virajlar, yaya ve okul geçidi yaklaşımı, kavşak ve demiryolu geçidi ile yaklaşımı, iki yönlü tek şeritli köprü ve tüneller.

Kavşakta ilk geçiş hakkı İşaretsiz kavşakta herkes geçiş üstünlüğü olan araca ve doğru geçen tramvaya yol verir. Bölünmüş yola çıkan o yoldakine, tali yoldan çıkan ana yoldakine, dönel kavşağa giren içerdekine, mülkten çıkan yoldakine yol verir. Kollar eşitse soldaki, sağdan gelene yol verir.

Geçiş üstünlüğü sırası Önce ambulans, sonra itfaiye, sonra zabıta araçları gelir. Bu hak yalnız görevde ve duyulur-görünür işaretle kullanılır. Sürücü yol açar, gerekirse durur. Ambulans veya itfaiyeye yol vermemek 46.000 TL ceza, 30 gün ehliyet ve 30 gün araç menidir.

Karayolları Trafik Yönetmeliğine göre patlayıcı, parlayıcı, yanıcı, yakıcı, kendiliğinden ateş alan, zehirli ve radyoaktif maddeler tehlikeli maddedir. Bunlar gerekli izin ve tedbir alınmadan taşınamaz. Maddenin sınıfı ve ambalajı ayrı eğitim ve SRC5 belgesi gerektirir. SRC sınavında trafik tarafı sorulur.

• Takip mesafesi Yerleşim yeri dışında öndeki araç en az 50 m geriden izlenir.
• Duraklama Duraklamada tehlikeli madde araçları arasında 20 m mesafe bırakılır.
• Gözetim Park veya duraklamada araç sürücü, hizmetli ya da bekçinin gözetiminde tutulur.
• Yazı ve bez Önde ve arkada kırmızı zemin üzerine beyaz renkte TEHLİKELİ MADDE yazısı bulunur. Ön ve arkaya en az 30x30 cm kırmızı bez asılır. Akaryakıt tankerinde taşınan maddenin adı da yazılır.
• Söndürücü Sürücünün kolayca ulaşabileceği yerde 2 yangın söndürme cihazı bulunur.
• Yük ve kişi Araca başka yük alınmaz. Mal sahibi veya hizmetli dışında kimse bindirilmez.
• Elektrik donanımı Kısa devre ve kıvılcım yapmayacak şekilde yalıtılır.
• Yükleme ve boşaltma 30 m içinde sigara içilmez, alev ve kıvılcım çıkaran şey kullanılmaz. Motor çalışmaz, kalabalık olmayan yer ve zaman seçilir.
• Arıza Bozulan tehlikeli madde aracında her durumda kırmızı ışıklı cihaz kullanılır ve araç başında sürekli beklenir.

Boş olarak trafiğe çıkan tehlikeli madde aracı kendi sınıfının hız sınırıyla gidebilir. Radyoaktif madde için ayrıca izin alınır.

Alkol kuralları 2918 sayılı Kanunun 48. maddesinde ve Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 97. maddesindedir. Cezalar 7574 sayılı Kanunla 2026'da yeniden yazıldı.

• Sınır Hususi otomobilde 0,50 promil, diğer bütün araçlarda (otobüs, minibüs, kamyon, çekici, ticari taksi) 0,20 promildir. Ticari şoför için güvenli değer sıfırdır.
• Aday sürücü Belgenin ilk 2 yılında araç cinsine bakılmaksızın 0,20 promil üstünde yakalanan aday sürücünün belgesi iptal edilir.
• 1,00 promil üstü Ayrıca Türk Ceza Kanunundaki trafik güvenliğini tehlikeye sokma hükmü uygulanır.

• Ticari araç Yük ve yolcu taşıyan ticari araç sürücüsü 5 yıl içinde alkol veya ölçümden kaçınma ihlalini 3 kez yaparsa sürücü belgesi iptal edilir.
• Vücuttan atılma Vücut saatte ancak yaklaşık 0,10-0,15 promil alkol atar. Gece içilen alkol sabah hâlâ kanda olabilir.
• İlaç Uyku hali, dikkat dağınıklığı veya refleks yavaşlaması yapan ilaçlar da sürüşü bozar. Böyle bir ilaç kullanan şoför hekimine danışmadan direksiyona geçmemelidir.

Örnek olay şöyledir. Gece alkol alan çekici şoförü sabah kontrolde 0,32 promil ölçülürse 25.000 TL ceza öder ve ehliyeti 6 ay geri alınır. Aynı değer hususi otomobilde ihlal sayılmazdı. Uyuşturucuda belge iptal edilir ve yeniden almak için en az 5 yıl beklenir.

Trafik cezaları 2918 sayılı Kanunda yazılıdır. 7574 sayılı Kanunla 27.02.2026'dan beri çoğu sabit TL tutarla yeniden belirlendi. Bir yıl içinde tekrar eden ihlallerde ceza artar ve ehliyet geri alınabilir.

• Ehliyetsiz sürüş 40.000 TL. Sürmesine izin veren işletene de 40.000 TL.
• Geri alınmış veya iptal edilmiş belgeyle sürüş 200.000 TL.
• Dur ihtarına uymayıp kaçmak 200.000 TL, 60 gün ehliyet geri alma ve 60 gün araç meni.
• Takip mesafesine uymamak 5.000 TL.
• Kırmızı ışıkla kazaya yol açmak Ehliyet 60 gün geri alınır.
• Çocuk 15 yaş altı çocuğa koruyucu sistem kullandırmayan sürücüye 5.000 TL.
• Kış lastiği Şehirlerarası ticari yük ve yolcu taşıtlarında 15 Kasım-15 Nisan arası zorunludur. Uymayan aracın işletenine 6.000 TL ceza verilir.

Ceza puanı Bir yıl içinde 100 puanı dolduranın ehliyeti 2 ay geri alınır ve eğitime gönderilir. Aynı yıl ikinci kez doldurursa 4 ay geri alınır, psikoteknik değerlendirme ve psikiyatri muayenesi yapılır. Üçüncü kez doldurursa belge süresiz iptal edilir. Ölümlü kazaya asli kusurla yol açanın belgesi 1 yıl geri alınır. Geri alınan belge, cezaların tamamı ödenmeden iade edilmez.

2918 sayılı Kanunun 84. maddesi 12 hali asli kusur sayar. Bu hallerden birini yapan sürücü kazada asli kusurlu kabul edilir.

1. Kırmızı ışıkta veya görevlinin dur işaretinde geçmek
2. Taşıt giremez işaretli yola ya da bölünmüş yolda karşı yönün şeridine, rampasına girmek
3. İkiden fazla şeritli yolda karşı yönün şeridine girmek
4. Arkadan çarpmak
5. Geçme yasağı olan yerde geçmek
6. Doğrultu değiştirme manevrasını yanlış yapmak
7. Şeride tecavüz etmek
8. Kavşakta geçiş önceliğine uymamak
9. Kaplamanın dar olduğu yerde geçiş önceliğine uymamak
10. Manevra genel şartlarına uymamak
11. Yerleşim yeri dışında taşıt yolunda zorunluluk yokken park etmek veya duraklamak, gerekli tedbiri almamak
12. Kurala uygun park edilmiş araca çarpmak

Birden fazla sürücü bu hareketleri yapmışsa kusur oranı yönetmeliğe göre belirlenir. Ehliyetsiz sürmek ağır cezalıdır ama asli kusur listesinde yer almaz.

• Kaza sonrası (md. 81) Ek tehlike yaratmadan hemen durmak ve tedbir almak. İz ve delilleri değiştirmemek. İstenirse kimlik, adres, sürücü belgesi, tescil belgesi ve sigorta bilgilerini göstermek. Kazayı görevlilere bildirip onlar gelene veya izin verene kadar ayrılmamak. Sahibi bulunmayan araca zarar verildiyse yazılı not bırakıp zabıtaya haber vermek.
• Anlaşma Yalnız maddi hasarlı kazada taraflar durumu yazılı tespit edip ayrılabilir.
• Ceza İzleri değiştirmek veya anlaşma dışında izinsiz ayrılmak 46.000 TL'dir. Ölümlü veya yaralanmalı kazada izinsiz ayrılana ayrıca 1-3 yıl hapis ve 2 yıl ehliyet geri alma uygulanır.
• İlk yardım (md. 82) Kaza yerinden geçen veya kazaya karışan sürücü ilk yardım önlemini alır, zabıtaya veya sağlık kuruluşuna haber verir, istenirse yaralıyı en yakın sağlık kuruluşuna götürür.

Ölümlü kazaya asli kusurla sebep olan sürücünün belgesi 1 yıl geri alınır.

Trafik, insanların birlikte kullandığı ortak bir yaşam alanıdır. Kazaların büyük bölümü yoldan ya da araçtan değil, direksiyondaki insanın kararlarından doğar. 2025 verilerine göre ölümlü ve yaralanmalı kazalarda kusurun yaklaşık %90'ı sürücüden gelir. Bu yüzden sürücünün dikkati, algısı ve duygu durumu güvenliğin temelidir.

• Sürücü profilleri Aceleci, rekabetçi ve sabırsız sürücü (A tipi kişilik) kolay öfkelenir, makas atar, yakın takip yapar. Sakin ve öngörülü sürücü mesafe bırakır, başkasının hatasını kişisel algılamaz.
• Dikkat dağınıklığı Üç türü vardır. Görsel türde göz yoldan, fiziksel türde el direksiyondan ayrılır, bilişsel türde zihin başka yere kayar. Telefon üçünü birden yapar ve kaza riskini yaklaşık 4 kat artırır.
• Algı-reaksiyon süresi Tehlikeyi görüp frene basana kadar geçen süredir. Beklenen olayda yaklaşık 0,7 saniye, beklenmeyen olayda 1,2-1,5 saniyedir. Yorgunluk, alkol, ilaç ve dikkat dağınıklığı bu süreyi uzatır.
• Kör gidilen mesafe 90 km/sa hızda göz 2 saniye yoldan ayrılırsa araç yaklaşık 50 metre kontrolsüz yol alır.
• Stres ve öfke Kısa süreli stres uyanıklığı artırabilir, sürekli stres görüşü ve dikkati daraltır. Öfke anında haklı çıkmaya çalışmak riski büyütür. Mesafe açmak, olayı kişiselleştirmemek, derin nefes almak ve molayı etkin kullanmak işe yarayan yöntemlerdir.

2026'dan beri trafikte saldırı amacıyla başka bir aracı ısrarla takip etmek ya da bu amaçla araçtan inmek yasaktır. Cezası 180.000 TL'dir, sürücü belgesi 60 gün geri alınır ve araç 60 gün trafikten men edilir. Sık karıştırılan nokta şudur. Tepki süresi kolay kısalmaz, ama hız düşürülüp takip mesafesi artırılarak risk azaltılır. Uzun süre direksiyonda kalan sürücü için doğru oturma, molada esneme hareketleri ve gerçekçi zaman planı da psikolojik dayanıklılığın parçasıdır.

Yorgunluk, uykusuzluk ve stres sürücünün dikkatini azaltır, tepki süresini uzatır ve karar vermeyi bozar. Uzun ve tekdüze yolda en büyük tehlike mikro uykudur. Sürücü birkaç saniye uyuyakalır ve bunu çoğu zaman fark etmez.

• Yorgunluk belirtileri Sık esneme, göz kapaklarının ağırlaşması, şeridin dışına kayma, hızın farkında olmadan değişmesi ve son kilometreleri hatırlamamak.
• Tek gerçek çare Durup dinlenmek ve uyumaktır. Cam açmak, müzik ve kahve yalnız kısa süre oyalar.
• Yasal alt sınırlar 4,5 saat kesintisiz sürüşten sonra en az 45 dakika mola verilir. Günlük sürüş genel kural olarak 9 saati geçmez. Günlük dinlenme en az 11 saattir.
• Stres Zaman baskısı, sıkışık trafik ve müşteri gerginliği başlıca kaynaklardır. Gerçekçi olmayan varış saati yolda değil, yola çıkmadan önce konuşulur.
• İlaçlar Uyku yapan ya da dikkati azaltan ilaçlar kullanılmadan önce hekime danışılır.

Alkol, uyuşturucu ve uyarıcı maddeler algıyı ve muhakemeyi bozar. Hususi otomobil dışındaki araçları kullanan sürücüler için alkol sınırı 0,20 promildir. Bu sınırın üzerinde yakalanan ticari sürücüye 25.000 TL ceza verilir ve sürücü belgesi 6 ay geri alınır. Beş yıl içinde ikinci ihlalde 50.000 TL ceza ve 2 yıl, üçüncü ihlalde 150.000 TL ceza ve 5 yıl geri alma uygulanır.

Uyuşturucu ya da uyarıcı madde aldığı tespit edilen sürücüye 150.000 TL ceza verilir ve belgesi iptal edilir. Ölçüm yaptırmayan sürücüye de 150.000 TL ceza ve 5 yıl geri alma uygulanır. Yük ve yolcu taşımacılığı yapılan araçlarda alkol veya ölçüm yaptırmama ihlali beş yılda toplam üç kez yapılırsa sürücü belgesi iptal edilir.

Adap, toplum içinde uyulan görgü ve nezaket kurallarının bütünüdür. Trafik adabı ise bu kuralların yoldaki karşılığıdır. Trafik kurallarına uymak yalnız yasal bir zorunluluk değildir. Saygı, sabır, nezaket, sorumluluk ve başkalarının can ve mal güvenliğini gözetmek gibi adap ilkelerinin yolda görünen hâlidir.

• Yazılı kurallar Kanun ve yönetmeliklerdir. Uymayana ceza ve belge iptali gibi hukuki yaptırımlar uygulanır.
• Yazısız kurallar Görgü, örf ve ahlak kurallarıdır. Yaptırımı toplumun tepkisi ve kınamasıdır. Rampada zorlanan ağır taşıta yol vermek, teşekkür için el kaldırmak bu türdendir.
• Ortak yaşam alanı Yol yaya, bisikletli, yaşlı, çocuk ve engelli herkesindir. Büyük ve güçlü aracın sürücüsü daha fazla sorumluluk taşır.
• Örnek davranışlar Yağmurda yayaya su sıçratmamak için yavaşlamak, geçişini bitiremeyen yaşlıya korna çalmamak, acemi sürücünün hatasını büyütmemek.
• Hak ve feragat Geçiş hakkı sizde olsa bile kazayı önlemek için yol vermek adabın gereğidir.

Kanun da adabı korur. Aracı kamunun rahat ve huzurunu bozacak ya da kişilere zarar verecek şekilde saygısızca sürmek ve araçtan bir şey atmak yasaktır. Bu kurala uymayan sürücüye 1.000 TL ceza verilir. Seyir hâlinde telefonla konuşmak da aynı maddede yasaklanmıştır ve 2026'da ilk ihlalin cezası 5.000 TL'dir. Profesyonel sürücü yolda firmasını ve mesleğini temsil eder. Logolu araçla yapılan her kaba hareket mesleğin itibarını zedeler. Sınavda adap sorularında doğru şık hemen her zaman sakin, saygılı ve kurala uygun davranıştır.

Trafikte temel değerler, kuralların ötesinde sürücünün tutumunu belirleyen ilkelerdir. Değer temelli davranış sürüş güvenliğini doğrudan artırır, çünkü çatışmayı ve riskli manevrayı azaltır. Sınavda genellikle bir davranış verilir ve hangi değere karşılık geldiği sorulur.

• Sabır Beklemeyi ve yavaşlığı hoşgörüyle karşılamaktır. Geçişini bitiremeyen yayayı beklemek, kuyrukta sırayı korumak sabırdır.
• Zarafet Davranışta incelik ve kibarlıktır. Yol veren sürücüye el kaldırarak teşekkür etmek, sakin bir dil kullanmak zarafettir.
• Tolerans (hoşgörü) Başkasının hatasını büyütmemek ve anlayışla karşılamaktır. Acemi sürücünün tereddüdüne korna çalmamak bu değere örnektir.
• Özveri (feragat) Başkasının güvenliği için kendi hakkından vazgeçmektir. Hakkın olsa bile kazayı önlemek için yol vermek özveridir.
• Empati Kendini karşındakinin yerine koymaktır. Yavaş giden araçta hasta, yaşlı ya da ağır yük olabileceğini düşünmek empatidir.
• Öfke yönetimi Öfkeyi fark edip davranışa dönüştürmeden kontrol etmektir. Önü kesildiğinde mesafe açmak, takip etmemek ve derin nefes almak öfke yönetimidir.

Programlar bu değerlere sorumluluk, saygı, adalet, duyarlılık ve yardımseverliği de ekler. Sık karıştırılan nokta şudur. Öfke bir değer değil, yönetilmesi gereken bir duygudur. Şıklarda öfke, inatlaşma ya da aşırı tepki görürseniz bunlar değerin eksikliğini anlatır. Değerlere uymayan davranış zamanla kural ihlaline de dönüşür. Örneğin öfkeyle bir aracı ısrarla takip etmek 2026'dan beri 180.000 TL ceza ve 60 gün sürücü belgesi geri alma yaptırımı taşır.

Trafikte iletişim, sürücülerin, yayaların ve görevlilerin birbirinin niyetini doğru anlamasını sağlar. Anlaşılır iletişim kazayı önler, kışkırtıcı iletişim ise gerilimi ve riski büyütür. İletişim ışıkla, sesle, sözle ve beden diliyle kurulur.

• Anlayış ve karşılıklı iletişim Niyetini zamanında gösteren sürücü diğerlerine hazırlanma fırsatı verir. Sinyali erken vermek ve şerit değiştirmeden önce aynadan kontrol etmek bunun temelidir.
• Beden dili El-kol hareketi, ısrarlı selektör ve uzun korna karşı tarafı kışkırtır. Özür ya da teşekkür için el kaldırmak gerilimi düşürür.
• Korna ve selektör Tehlikeyi önlemek için kısa uyarı amacıyla kullanılır. Cezalandırmak, acele ettirmek ya da öfke boşaltmak için kullanılmaz.
• Konuşma üslubu Kazada ya da tartışmada bağırmadan, “Siz iyi misiniz?” gibi sakin bir cümleyle başlanır. Suçlayan cümleler yerine durumu anlatan ben dili kullanılır.
• Görevlilerle iletişim Polis ve jandarmaya karşı sakin olunur, eller görünür tutulur, belgeler istendiğinde verilir. İtiraz tartışarak değil, yasal yoldan yapılır.

Olumsuz iletişim kanunla da sınırlanmıştır. Trafikte saldırı amacıyla başka bir aracı ısrarla takip etmek ya da bu amaçla araçtan inmek yasaktır. Cezası 180.000 TL'dir, sürücü belgesi 60 gün geri alınır, araç 60 gün trafikten men edilir. Seyir hâlinde cep telefonu kullanan sürücüye 5.000 TL ceza verilir. Bir yıl içinde ikinci ihlalde ceza 10.000 TL, üçüncü ve sonraki ihlallerde 20.000 TL olur ve belge her seferinde 30 gün geri alınır. Hakaret eden bir sürücüye karşılık verilmez, göz teması kesilir ve araya mesafe konur. Tehdit sürerse güvenli bir yerde durup 112 aranır.

Trafikte hak ihlali, bir sürücünün davranışıyla başkasının yaşam hakkını, temiz bir çevrede yaşama hakkını ya da yolu güvenle ve eşit kullanma hakkını çiğnemesidir. Program konuyu yaşam ve çevre hakkı ile birey ve toplum hakkı başlıklarında ele alır. Her ihlalin bir sebebi ve topluma dönen bir sonucu vardır.

• Yaşam hakkı Hız, alkol, yorgun sürüş ve kural ihlalleri başkalarının canını riske atar. Kemer takmamak ise kişinin kendi yaşam hakkını ve ailesinin geleceğini tehlikeye atar.
• Çevre hakkı Egzoz ayarıyla oynayıp kara duman çıkarmak, gereksiz korna ve gürültü, araçtan çöp atmak, yola çıkan hayvanları gözetmemek çevreye karşı ihlaldir.
• Birey hakkı Kaldırıma ya da engelli rampasına park etmek yayayı, tekerlekli sandalye kullananı ve bebek arabalı ebeveyni yola inmeye zorlar. Yaya geçidini ve görme engelliler için yapılan kabartmalı yüzeyi kapatmak da aynıdır.
• Toplum ve kamu hakkı Bariyere, levhaya ya da kamu malına zarar verip kaçmak, kuyruğu beklemeden araya girmek, emniyet şeridini işgal etmek herkesin hakkını ihlal eder.

Hak ihlallerinin sebepleri çoğunlukla acele, bencillik, öfke ve sorumsuzluktur. Sonuçları kaza, yaralanma, çevre kirliliği, toplumsal gerginlik ve kamu kaynaklarının boşa harcanmasıdır. Kanun bazı ihlalleri doğrudan cezalandırır. Kazaya karışıp zabıtanın iznini almadan zaruret dışında olay yerinden ayrılan ya da kaza yerindeki izleri değiştiren sürücüye 46.000 TL ceza verilir. Ölümlü ya da yaralanmalı kazada izinsiz ayrılmanın karşılığı 1 yıldan 3 yıla kadar hapis ve sürücü belgesinin 2 yıl geri alınmasıdır. Profesyonel sürücü yükleme ve boşaltmada da kaldırımı ve rampayı kapatmamaya özen gösterir.

Bugünün ticari aracı yalnız motordan ve tekerlekten oluşmaz. Konum, iletişim ve kayıt teknolojileri seferi planlamayı, yükü ve yolcuyu korumayı ve denetimi kolaylaştırır. Program bu teknolojilerin faydalarını ve kullanımını öğretir.

• AUS (Akıllı Ulaşım Sistemleri) Yol, trafik ve araç bilgisini bilgi ve iletişim teknolojileriyle toplayıp trafiği daha güvenli ve akıcı hâle getiren sistemlerin genel adıdır.
• GPS ve uydu konumlama Uydu sinyalleriyle konum, hız ve saat bulunur. GPS, GLONASS, Galileo ve BeiDou birlikte kullanılabilir. Navigasyonun ve araç takibinin temelidir.
• Mobil iletişim GSM sesli görüşme ve mesaj, GPRS ve UMTS mobil veri, MMS resimli mesaj, WAP telefondan internete erişim sağlar. VPN, firma ile araç arasındaki veriyi şifreli bir bağlantıyla taşır.
• Araç takip sistemi (ATS) Taşıtın seyahate başladıktan sonraki seyrinin elektronik olarak izlendiği sistemdir. Konumu uydudan alır, mobil şebekeyle merkeze iletir. Hız, rölanti, duruş, yakıt, kapı ve kasa sıcaklığı bilgisi de gönderilebilir.
• U-ETDS Ulaştırma Elektronik Takip ve Denetim Sistemi'dir. Yetki belgesi sahibi firmalar sefer, taşıt, personel, yolcu ya da yük bilgisini bu sisteme bildirir.

ATS'nin faydaları güvenlik, planlama ve delildir. Kaza, arıza ya da gasp hâlinde aracın yeri bilinir. Merkez yoğunluğa göre rotayı değiştirebilir, müşteriye gerçekçi varış saati verir. Hız ve konum kaydı haksız bir iddiada sürücüyü korur. ATS arızayı engellemez, düzenli bakımın yerini tutmaz. Konum ve sürüş verisi kişisel veri sayılır ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'na uygun işlenir. Seyir hâlinde telefonu elde kullanmak yasaktır, ilk ihlalin cezası 5.000 TL'dir. Bazı yeni araçlardaki acil çağrı sistemi (eCall) ciddi kazada 112'yi kendisi arar ve konumu gönderir.

Navigasyon yaygın olsa da harita okuma ticari sürücü için temel bir beceridir. Güzergâhı bir bütün olarak görmek, köprü, tünel, tonaj ve yükseklik kısıtlarını önceden planlamak ve sinyal kesildiğinde yolu bulmak harita bilgisiyle mümkündür.

• Ölçek Haritadaki uzunluğun gerçekteki uzunluğa oranıdır. Gerçek uzunluk, haritadaki uzunluk ile ölçeğin paydası çarpılarak bulunur. 1/1.000.000 ölçekte 1 cm 10 km, 1/500.000 ölçekte 1 cm 5 km, 1/25.000 ölçekte 1 cm 250 m eder.
• Büyük ve küçük ölçek Paydası küçük olan harita (1/25.000) büyük ölçeklidir ve ayrıntı çoktur. Paydası büyük olan harita (1/1.000.000) küçük ölçeklidir ve geniş alan gösterir.
• Yön Haritanın üst kenarı kuzey, alt kenarı güney, sağı doğu, solu batıdır. Pusulanın renkli ucu kuzeyi gösterir.
• Renk ve işaret Mavi su, yeşil alçak ova, sarıdan kahverengiye geçiş yükselen araziyi gösterir. Yollar türüne göre farklı renk, kalınlık ve numarayla çizilir. İşaretlerin anlamı lejantta yazar.
• Koordinat Enlem ekvatora göre kuzey-güney, boylam başlangıç meridyenine göre doğu-batı konumunu verir.

Rota planlanırken önce kısıtlar kontrol edilir. Köprü ve tünel yüksekliği, tonaj sınırı ve ağır taşıt yasağı olan saatler not edilir. Mola ve dinlenme yerleri sürüş sürelerine göre belirlenir. Kapalı yol ve kötü hava için alternatif güzergâh hazırlanır. Ağır taşıtta araç yüksekliği ve ağırlığı girilebilen navigasyon profili kullanılır. Otomobil navigasyonu bu kısıtları bilmez ve aracı alçak bir alt geçide ya da dar bir sokağa yönlendirebilir. Unutmayın, haritada ölçülen mesafe kuş uçuşudur. Virajlar nedeniyle sürülen yol bundan uzundur.

5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu bütün SRC, ODY ve ÜDY belgelerinin ortak konusudur. Kaçakçılık kasıtla işlenir; ama aracını kontrol etmeyen şoför kolayca şüpheli konumuna düşer.

• Ağırlaştırma Eşya gümrük kapıları dışından sokulursa ceza üçte birden yarıya kadar artırılır.
• Etkin pişmanlık Suça katılan kişi, resmî makamlar haber almadan fiili ve kaçak eşyanın yerini bildirir, bu da yakalamayı sağlarsa cezalandırılmaz. Eşyanın gümrüklenmiş değerinin iki katını soruşturma bitene kadar ödeyenin cezası yarı oranında, kovuşturmada hükümden önce ödeyenin cezası üçte bir oranında indirilir. Bu indirim mükerrire ve örgüt suçuna uygulanmaz.
• Yolcu eşyası Beyana aykırı çıkan eşya ticari nitelikte veya yasaksa kaçakçılık hükümleri uygulanır.
• Arama Gümrük kapılarında kaçak eşya sakladığından şüphelenilen kişinin üstü, eşyası ve aracı gümrük görevlilerince aranabilir.
• Taşıta el koyma Suçta kullanılan taşıt alıkonabilir. Sahibi 30 gün içinde kasko değeri kadar teminat verirse taşıt iade edilir; verilmezse tasfiye edilir.
• Taşıma mevzuatı Taşıtta zula bulunmasına 150, standart dışı ilave yakıt deposuna 50 uyarma verilir. Kaçakçılık suçundan adli sicil kaydı SRC belgesinin iptal sebebidir.

Sigorta, prim karşılığında bir riskin sigorta şirketine devredildiği sözleşmedir. Program dört temel prensibi sayar. Bunlar iyi niyet, menfaat, teminat ve rücudur. Ayrıntılar Türk Ticaret Kanununun sigorta hükümlerindedir.

• İyi niyet Sigorta ettiren, sözleşme yapılırken bildiği veya bilmesi gereken bütün önemli hususları sigortacıya bildirmek zorundadır. Sigortacının yazılı veya sözlü sorduğu konular önemli sayılır. Eksik veya yanlış beyan ödemede sorun çıkarır.
• Menfaat Sigorta, kişinin para ile ölçülebilir bir menfaatini korur. Sözleşme anında sigortalanan menfaat yoksa sözleşme geçersizdir; süre içinde ortadan kalkarsa o anda geçersiz olur.
• Teminat (tazminat) Sigortacı gerçek zararı öder, zarardan fazlasını ödemez ve sorumluluğu sigorta bedeliyle sınırlıdır. Bedel değerden azsa (eksik sigorta) tazminat orantılı ödenir. Bedel değerin üstündeyse (aşkın sigorta) aşan kısım geçersizdir.
• Rücu Sigortacı tazminatı ödeyince, ödediği kadar sigortalının yerine geçer ve zarardan sorumlu olanlara başvurur. Trafik sigortasında kasıt, alkol veya uyuşturucu etkisinde sürüş, uygun belgesi olmayan sürücü gibi hâllerde sigortacı önce zarar görene öder, sonra kendi sigortalısına rücu eder.

Örneğin poliçe süresi içinde minibüsün kullanım amacı değişirse yeni poliçe değil zeyilname düzenlenir. Sigortacılığın genel çerçevesi 5684 sayılı Sigortacılık Kanunudur.

Trafik kazasının üç sonucu vardır. Hukuki sonuç tazminattır, cezai sonuç yargılamadır, idari sonuç para cezası, ceza puanı ve belge işlemleridir.

• İşletenin sorumluluğu Motorlu aracın işletilmesi ölüme, yaralanmaya veya zarara yol açarsa, araç bir teşebbüsün unvanı altında işletiliyorsa işleten ve teşebbüs sahibi müteselsilen sorumludur (2918 md. 85). İşleten, sürücünün kusurundan kendi kusuru gibi sorumludur.
• Kurtulma İşleten; kendi kusuru ve araç bozukluğu olmadan kazanın mücbir sebepten ya da zarar görenin veya üçüncü kişinin ağır kusurundan doğduğunu ispat ederse sorumluluktan kurtulur.
• Zorunlu trafik sigortası İşleten bu sorumluluğu için zorunlu mali sorumluluk sigortası yaptırmak zorundadır. Sigortası olmayan araç trafikten men edilir. Türkiye'de geçerli sigortası olmayan yabancı plakalı araç için sigorta sınırda yapılır.
• Kapsam dışı Araçta taşınan eşyaya gelen zarar ve manevi tazminat trafik sigortasının kapsamı dışındadır.
• Başvuru Zarar gören dava açmadan önce sigorta şirketine yazılı başvurur. Şirket 15 gün içinde cevap vermezse dava veya tahkim yolu açılır.
• Devir Aracı devreden kişi durumu 15 gün içinde sigortacıya bildirir.
• Zamanaşımı Maddi tazminat talebi, zararı ve sorumluyu öğrenmeden itibaren 2 yıl, her hâlde kazadan itibaren 10 yılda zamanaşımına uğrar.
• Güvence Hesabı Sigortasız, kaçan veya çalıntı aracın verdiği bedeni zararları öder; sonra ödediğini işletenden ister.
• Cezai sonuç Taksirle öldürmede bir kişi için 2–6 yıl, birden çok ölümde 2–15 yıl hapis öngörülür.

Program ayrıca taşımacılık mali sorumluluk sigortasını sayar. Bu sigortayı düzenleyen 4925 sayılı Kanunun 17-22. maddeleri 2016'da kaldırıldığı için eski kaynaklardaki atıfları güncel mevzuatla karşılaştırın.

Lojistik coğrafyası; limanlar, havalimanları, lojistik köyler, sınır kapıları, ülkeler ve başkentlerle ilgili bilgileri kapsar. SRC1-4 programlarında "Yasal sorumluluklar ve sigorta" ünitesinin son kazanımıdır; SRC3 yenileme listeye lojistik köyleri ekler. Sınavda en sık sınır kapısı ile ülke eşleştirmesi sorulur.

• Ermenistan Akyaka (Kars) demiryolu kapısı 1993'ten beri kapalıdır.
• Konum Türkiye yaklaşık 36°–42° kuzey enlemleri ile 26°–45° doğu boylamları arasındadır.
• Liman Mersin Limanına gemiyle gelip tırla üçüncü ülkeye giden yük uluslararası taşıma sayılır. Mersin'den Cilvegözü'ne giden transit yük Adana–İskenderun–Reyhanlı yolunu izler.
• Ro-Ro Denizli'den yüklenen ihracat yükü tırla Çeşme'ye, Ro-Ro gemisiyle Trieste'ye, oradan tırla Münih'e ulaştırılabilir.
• Serbest bölge Mersin Serbest Bölgesine yurt dışından gelen yük vergi ödenmeden depolanır; Türkiye'ye satılınca ithalat işlemi yapılır.
• Güzergâh Mersin'den Kapıkule'ye tır yolu yaklaşık 1.200 km'dir. Toros geçidi (Pozantı) ve Bolu Dağı kışın zincir ve ek dikkat ister.

Kapıları il ve komşu ülkeyle birlikte, harita üzerinde çalışın. Sefer planında sınır kapısının işler durumda olduğu ve kuyruk süresi de hesaba katılır.

İlk yardım, ani bir hastalık ya da yaralanmada, sağlık ekibi gelene kadar olay yerindeki imkânlarla ve ilaç kullanmadan yapılan hayat kurtarıcı uygulamalardır. İlk yardımcı tanı koymaz ve ilaç vermez. Acil tedavi ise sağlık personelinin ambulansta ya da hastanede ilaç ve tıbbi cihazla yaptığı müdahaledir.

• İlk yardımın amaçları Hayati tehlikeyi ortadan kaldırmak, yaşamsal fonksiyonları sürdürmek, durumun kötüleşmesini önlemek ve iyileşmeyi kolaylaştırmak.
• Koruma Önce olay yeri ve ilk yardımcının kendi güvenliği sağlanır. Araç güvenli yere çekilir, dörtlüler yakılır, reflektif yelek giyilir, reflektör konur, kazalı aracın kontağı kapatılır.
• Bildirme 112 aranır. Ne olduğu, tam yer, yaralı sayısı ve durumu, yangın ya da sızıntı gibi ek tehlike, arayanın adı ve telefonu bildirilir. Görevli söylemeden telefon kapatılmaz.
• Kurtarma Yaralıya hızlı ama sakin müdahale edilir. Önce hayatı tehdit eden durumlar ele alınır.
• Hayat kurtarma zinciri Sağlık kuruluşuna erken haber vermeyle başlar, olay yerindeki ilk yardım, ambulans ekibinin müdahalesi ve hastanedeki tedaviyle sürer. Bir halka koparsa yaşam şansı azalır.

112 ambulans, itfaiye, polis, jandarma ve diğer acil hizmetler için tek acil çağrı numarasıdır ve ücretsizdir. Kaza yerinden geçen ya da kazaya karışan sürücü, ilk yardım önlemlerini almak, olayı en yakın zabıtaya veya sağlık kuruluşuna bildirmek ve yetkililer isterse yaralıyı sağlık kuruluşuna götürmekle yükümlüdür. Sınavda en çok KBK sırası sorulur. Doğru sıra Koruma, Bildirme, Kurtarma'dır. Koruma atlanırsa ilk yardımcının kendisi de kazazede olabilir. Sinir, solunum ve dolaşım sistemleri hakkındaki temel bilgi, bilinç, solunum ve dolaşımın neden ilk kontrol edildiğini anlamayı sağlar.

Kaza yerine ulaşan sürücünün ilk görevi yaralıya koşmak değil, olay yerini değerlendirip güvenliği sağlamaktır. İkinci bir kaza hem yaralı sayısını artırır hem de yardım edecek kişiyi azaltır.

• Güvenli durma Araç kaza yerini geçip trafiği kapatmayacak şekilde güvenli yere çekilir. Dörtlüler yakılır, reflektif yelek giyilir.
• Reflektör Gelen sürücülerin en az 150 metreden açıkça görebileceği şekilde konur. Viraj ve tepe üstünde araçtan en az 30'ar metre uzağa, yine 150 metreden görülecek biçimde yerleştirilir.
• Tehlikeyi azaltma Kazalı araçların kontağı kapatılır, el freni çekilir, çevrede sigara içilmesine izin verilmez. Meraklılar uzaklaştırılır, birine 112'yi arama, birine trafiği yavaşlatma görevi verilir.
• Tehlikeli madde Turuncu plakalı araç varsa yaklaşılmaz, rüzgâr arkaya alınarak uzak durulur. Plakadaki numaralar ve görülen tehlike 112'ye bildirilir.
• Durum değerlendirmesi Yaralı sayısı, bilinç ve solunum, sıkışan kişi, yangın ya da yakıt sızıntısı belirlenir. Omurga şüphesi olan yaralı tehlike yoksa araçtan çıkarılmaz.

Kurtarma ekiplerinin görev alanı farklıdır. Ambulans tıbbi müdahale ve hastaneye nakli, itfaiye yangın söndürmeyi ve sıkışan kişiyi kurtarmayı, AFAD ise afet ve büyük çaplı acil durumları yürütür. Araçta yangın çıkarsa motor durdurulur, kişiler sakin ve hızla tahliye edilip araçtan uzakta toplanır. Saldırgan biriyle karşılaşılırsa tartışmaya girilmez, mesafe korunur, 112 aranır.

Kazaya karışan sürücü ek tehlike yaratmadan hemen durmak, güvenlik tedbirlerini almak ve trafiği etkilemiyorsa kanıt ve izler dahil kaza yerini değiştirmemek zorundadır. Zabıtanın izni olmadan zaruret dışında olay yerinden ayrılmanın cezası 46.000 TL'dir. Kaza raporunda yer, saat, araçlar, hasar ve tanıklar nesnel olarak yazılır, tahmin katılmaz.

Temel yaşam desteği (TYD), solunumu ve dolaşımı duran kişide sağlık ekibi gelene kadar beyne oksijenli kan gitmesini sağlar. Güncel kılavuzlara göre erişkinde sıra şöyledir.

1. Ortam güvenliği sağlanır.
2. Omuzlara hafifçe dokunup yüksek sesle “İyi misiniz?” diye sorularak bilinç kontrol edilir.
3. Yanıt yoksa 112 aranır, telefon hoparlöre alınır, varsa otomatik şok cihazı (OED) istenir.
4. Baş geri-çene yukarı pozisyonuyla hava yolu açılır.
5. En fazla 10 saniye bak-dinle-hisset ile solunum değerlendirilir. Seyrek, hırıltılı iç çekme normal solunum değildir.
6. Normal solunum yoksa 30 göğüs basısı ve 2 kurtarıcı soluk döngüsüne başlanır.

• Göğüs basısı Göğsün ortasına, kollar bükülmeden, 5-6 cm derinlikte ve dakikada 100-120 hızda yapılır. Her basıdan sonra göğüs tam geri gelir. Soluk verilemiyorsa kesintisiz bası yapılır, iki kişi varsa yaklaşık 2 dakikada bir yer değiştirilir.
• Derlenme pozisyonu Bilinci kapalı, normal soluyan ve travma şüphesi olmayan kişi yan yatırılır.
• Hava yolu tıkanması Kişi öksürebiliyorsa öksürmeye teşvik edilir. Tam tıkanmada 5 sırt vuruşu ve 5 karın basısı (Heimlich) dönüşümlü yapılır. Bebeğe karın basısı yapılmaz.
• Kanama Önce doğrudan ve sıkı bası yapılır. Durmayan hayati kol-bacak kanamasında turnike yaranın 5-7 cm üstüne uygulanır, saat not edilir, ilk yardımcı gevşetmez. Atardamar kanı açık kırmızıdır ve fışkırır.
• Kırık ve çıkık Kırık, üstündeki ve altındaki eklemlerle birlikte tespit edilir. Çıkık yerine oturtulmaz.

Şokta deri soluk, soğuk ve nemlidir, nabız hızlı ve zayıftır. Kanama durdurulur, üstü örtülür, ağızdan bir şey verilmez. Eski bilgiler artık kullanılmaz. Erişkinde 4-5 cm derinlik, dakikada 60 bası ve 15:2 oranı yanlıştır.

Yaralıyı taşımak ilk yardımın en riskli işlerinden biridir. Yanlış hareket, özellikle omurga yaralanmasında kalıcı felce yol açabilir. Temel kural şudur. Tehlike yoksa yaralı yerinden oynatılmaz ve 112 beklenir. Taşımadan önce hayatı tehdit eden durumlar ele alınır, taşıma boyunca solunum izlenir.

• Acil taşıma Yangın, patlama, duman, yakıt sızıntısı ya da trafik tehlikesi gibi hayati bir risk varsa veya temel yaşam desteği için zorunluysa yapılır.
• Rautek (Rentek) manevrası Araçta oturan yaralıyı baş-boyun-gövde eksenini koruyarak çıkarma tekniğidir. Kontak kapatılır, kemer çözülür, ayakların sıkışmadığı kontrol edilir. Kurtarıcı arkadan kollarını yaralının koltuk altlarından geçirip bir kolunu kavrar, başını kendi omzuna dayar ve yaralıyı güvenli uzaklığa çeker.
• Sürükleme Tek kurtarıcının kısa mesafede kullandığı yöntemdir. Yaralı vücudun uzun ekseni doğrultusunda, baş-boyun-gövde birlikte hareket edecek şekilde çekilir. Yana doğru çekilmez.
• Çıplak elle taşıma Bilinci açık ve yürüyebilen kişiye destek olarak yürütmek ya da hafif bir kişiyi kucakta taşımak gibi yöntemlerdir. Omurga şüphesinde kullanılmaz.
• Sedye ile taşıma Yaralı sedyeye baş-boyun-gövde ekseni bozulmadan, kurtarıcıların birlikte ve komutla yaptığı hareketle yerleştirilir. Sedyede sabitlenir, taşıma boyunca durumu gözlenir.

Kusma olursa baş, boyun ve gövde birlikte yana çevrilir. Motosiklet kazasında kask, hava yolunu açmak gibi zorunlu bir neden yoksa çıkarılmaz. Kurtarıcı kendini de korur. Kaldırırken dizlerini büker, sırtını düz tutar, ağırlığı bacaklarıyla kaldırır. Sınavda en çok sorulan nokta Rautek manevrasının yalnız hayati tehlike varken uygulanmasıdır. Tehlike yokken yaralıyı araçtan çıkarmak ilk yardımcının işi değildir.

Motor, yakıtın kimyasal enerjisini yanma yoluyla hareket enerjisine çeviren sistemdir. Ticari araçların çoğunda dört zamanlı dizel motor vardır. Dört zaman sırasıyla emme, sıkıştırma, iş (yanma) ve egzozdur.

• Dizel ve benzinli farkı Dizel motorda silindire yalnız hava alınır, sıkışıp ısınan havaya püskürtülen yakıt kendiliğinden tutuşur ve buji yoktur. Soğukta kızdırma bujisi havayı önceden ısıtır. Benzinli motorda karışımı bujinin kıvılcımı ateşler.
• Ateşleme sistemi Parçaları akümülatör, endüksiyon bobini, distribütör ve bujidir.
• Marş ve şarj Marş motoru motora ilk hareketi verir. Şarj sistemi (alternatör) motor çalışırken aküyü doldurur ve elektrik ihtiyacını karşılar. Şarj lambası yanarsa kayış ya da alternatör kontrol edilir.
• Yağlama Hareketli parçaları yağlar, aşınmayı ve ısınmayı azaltır. Yağ seviyesi düz zeminde, motor durduktan birkaç dakika sonra çubukla ölçülür.
• Soğutma Motoru çalışma sıcaklığında tutar. Radyatöre yıl boyu antifriz-su karışımı konur. Motor sıcakken radyatör kapağı açılmaz.
• Fren, direksiyon, süspansiyon Fren aracı yavaşlatıp durdurur, ağır taşıtta havalı fren kullanılır. Direksiyon yön verir. Süspansiyon yol darbelerini sönümler ve yol tutuşunu korur.

Gösterge lambaları ve egzoz dumanı arızayı erken haber verir. Kırmızı ikaz hemen dur, sarı ikaz ilk fırsatta kontrol ettir demektir. Kırmızı yağ basıncı lambası yanarsa güvenli yerde durulur ve motor hemen kapatılır. Hava basıncı uyarısı sönmeden araç hareket ettirilmez. Mavi duman motorun yağ yaktığını, siyah duman fazla yakıtı (tıkalı hava filtresi, enjektör arızası), sürekli beyaz duman soğutma suyunun yandığını gösterir. Soğuk sabahta kısa süren beyaz buhar normaldir. Atan sigortanın yerine aynı amperde sigorta takılır, daha büyüğü yangın riski yaratır.

Ekonomik araç kullanmak hem yakıt giderini hem de çevreye verilen zararı azaltır. Yakıt taşımacılığın en büyük gider kalemlerinden biridir. Küçük yüzdeler yüksek kilometrede büyük litrelere dönüşür. Program ekonomik sürüşü bakım, yük, sürüş tarzı ve doğru vites başlıklarında işler.

• Düzenli bakım Tıkalı hava filtresi, ayarsız enjektör ve aksayan bakım tüketimi artırır.
• Lastik basıncı Düşük basınç yuvarlanma direncini ve lastik ısısını artırır. Hem tüketim hem patlama riski yükselir. Basınç lastik soğukken ölçülür.
• Aşırı yük ve aerodinamik Gereksiz yük taşınmaz. Branda gergin tutulur, rüzgârlık yüke göre ayarlanır.
• Hız Hava direnci hızın karesiyle artar. Yüksek hızdan kaçınmak tüketimi belirgin düşürür.
• Rölanti Hareketsiz beklemelerde motor durdurulur. Rölantide çalışan motor yol almadan yakıt yakar.
• Sürüş tarzı Trafiği önceden okuyup akıcı sürmek, ani hızlanma ve sert frenden kaçınmak gerekir. Viteste gaz bırakılınca dizel motor yakıt püskürtmeyi keser. Boşa alarak inmek hem yakıt harcar hem de motor frenini yok ettiği için tehlikelidir.
• Klima Gereksiz çalıştırılmaz, uygun sıcaklıkta kullanılır.

Doğru vites seçimi için tork, güç ve devir kavramları bilinir. Tork motorun döndürme kuvvetidir. Güç bu kuvvetle birim zamanda yapılan iştir. Devir saatinin yeşil bölgesi motorun yüksek tork ürettiği ve az yakıt tükettiği aralıktır. Motor bu bantta tutulur, yüksek viteste düşük devirde zorlanmaz. Güzergâh ve zaman planlaması da maliyeti etkiler. Trafik yoğunluğunu, yol çalışmalarını ve hava durumunu önceden bilen sürücü gereksiz bekleme ve dolaşma yapmaz. Ekonomik sürüş güvenli sürüşle örtüşür. Sabit hız ve geniş takip mesafesi hem yakıtı hem frenleri korur.

Taşımacılık mevzuatı sık değişir. 2025 ve 2026'da ceza tutarları, yaş kuralları, takograf ve kış lastiği düzenlemeleri yenilendi. Kanunu bilmemek mazeret sayılmaz. Bu yüzden profesyonel sürücü güvenilir kaynakları tanır ve değişiklikleri düzenli takip eder.

• Resmî Gazete Kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ve yönetmeliklerin resmî olarak yayımlandığı yerdir. Bir düzenleme yayımla birlikte ya da metinde belirtilen tarihte yürürlüğe girer.
• Mevzuat Bilgi Sistemi mevzuat.gov.tr adresinde kanun ve yönetmeliklerin değişiklikleri işlenmiş güncel metni bulunur.
• Bakanlık ve kurumlar Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı duyuruları ve e-Devlet işlemleri SRC, yetki belgesi ve U-ETDS konusunda, Emniyet Genel Müdürlüğü trafik kuralları ve cezalarda, Karayolları Genel Müdürlüğü yol durumunda, Meteoroloji hava uyarılarında başvurulacak kaynaktır.
• Meslek kuruluşları ve meslektaşlar Şoför odaları, dernekler, firma eğitimleri ve deneyimli meslektaşların paylaşımı da bilgi kaynağıdır. Paylaşılan bilgi resmî metinle doğrulanır.

Güncel örnekler konunun önemini gösterir. Kış lastiği dönemi 15 Kasım-15 Nisan olarak belirlendi. Eski bilgiyle 1 Aralık'ı bekleyen sürücü iki hafta kurala aykırı yol yapar. 29 Ocak 2026 değişikliğiyle 66 yaşını dolduran sürücünün SRC belgesi geçici olarak geçersiz olur. Sağlık ve psikoteknik raporuyla yeniden geçerli hâle gelir, 69 yaşında iptal edilir.

66 yaşından sonra ilk defa SRC verilmez. Başkasına ait takograf sürücü kartını kullanan sürücünün de kartın sahibinin de SRC belgesi iptal edilir. SRC sınavı elektronik ortamda yapılır. Sınav 40 soru ve 60 dakikadır, 60 puan (24 doğru) yeterlidir, 8 sınav hakkı vardır. Kaynağı belirsiz sosyal medya paylaşımı kullanılmaz, resmî duyuru beklenir.

Etik, doğru ile yanlışı inceleyen ahlak bilimidir. Meslek etiği ise bir mesleği yapanların uyması beklenen davranış ilkeleridir. Hukuk kuralına uymayana yaptırım uygulanır. Etik ilke ise kimse görmese de doğru olanı yapmayı ister. Taşımacılıkta ikisi çoğu zaman örtüşür, çünkü sürücü ve yönetici başkasının canından ve malından sorumludur.

• Yazılı normlar Kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ve yönetmelik gibi devletin koyduğu kurallardır. Yaptırımı ceza ve belge iptalidir.
• Yazısız normlar Örf, âdet, görgü ve ahlak kurallarıdır. Yaptırımı toplumun tepkisi ve kınamasıdır.
• Doğruluk Hasarı, eksiği ve gecikmeyi saklamadan bildirmek.
• Yasallık Kimse bakmıyorken de kurala uymak.
• Yeterlik İşin gerektirdiği belge, bilgi ve beceriye sahip olmak. Doğru SRC türü ve geçerli psikoteknik belgesi buna örnektir.
• Güvenilirlik Yükü ve yolcuyu emanet bilmek, gizli bilgiyi paylaşmamak.
• Mesleğe bağlılık Eğitimlere katılmak, bilgisini yeni başlayanlarla paylaşmak, mesleğin itibarını korumak.

Ahilik, Anadolu'da esnaf ve zanaatkârları bir araya getiren, dürüstlüğü, işini özenle yapmayı, yardımlaşmayı ve usta-çırak ilişkisi içinde meslek öğretmeyi esas alan köklü bir kültürdür. Program bu kültürle birlikte ahlaklı, dürüst, güvenilir, saygılı, sabırlı ve güler yüzlü olmayı, hak ve hukuka riayeti vurgular.

Bazı etik dışı davranışlar aynı zamanda suçtur ya da ağır yaptırım taşır. Başkasına ait takograf sürücü kartını kullanan sürücünün de kartın sahibinin de SRC belgesi iptal edilir. Denetimde ayrıcalık için para teklif etmek suçtur. Sınavda “kimse görmüyor” ya da “firma istedi” gerekçesine dayanan şık yanlıştır. Doğru şık dürüst, güvenli ve kurala uygun davranıştır.

Türkiye'de yolcu ve yük taşımacılığının büyük bölümü karayoluyla yapılır. Bu taşımacılığın temel taşı mesleki yeterliliğe sahip sürücüdür. Sürücü yurt içinde şehirleri ve sanayiyi birbirine, yurt dışında Türkiye'yi komşu ve uzak pazarlara bağlar. Program sürücülüğün sektördeki yerini ve diğer taşıma türleriyle karşılaştırılmasını işler.

• Karayolunun üstünlükleri Kapıdan kapıya taşıma, esnek güzergâh ve sefer saati, kısa ve orta mesafede hız, yükleme ve boşaltmada kolaylık.
• Demiryolu Büyük hacimli ve ağır yükü uzun mesafede düşük birim maliyetle taşır. Hat ve istasyonlara bağlıdır, kapıdan kapıya hizmet için çoğu zaman karayoluna ihtiyaç duyar.
• Hususi araç Kişiye esneklik sağlar, ama kişi başına yakıt tüketimi, trafik yoğunluğu ve kaza riski toplu taşımaya göre yüksektir. Bir otobüs aynı yolda çok sayıda kişiyi tek araçla taşır.
• Tamamlayıcılık Taşıma türleri birbirinin rakibi değil, tamamlayıcısıdır. Limana ya da gara gelen yükü ve yolcuyu son noktaya çoğunlukla karayolu ulaştırır.

4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun amaçları arasında karayolu taşımalarını ülke ekonomisinin gerektirdiği şekilde düzenlemek, taşımada düzeni ve güvenliği sağlamak, taşıma işlerinde çalışanların niteliklerini, haklarını ve sorumluluklarını belirlemek vardır. Kanun ayrıca karayolunun diğer taşıma sistemleriyle birlikte ve birbirini tamamlayıcı olarak hizmet vermesini amaçlar.

Kanun kamuya açık karayolunda motorlu taşıtla yapılan yolcu ve eşya taşımalarını kapsar. Özel otomobillerle yapılan taşımalar bu Kanun'a tabi değildir. Mesleğin gelişimi için sürücü mesleki bilincini yükseltir, belgelerini güncel tutar, yeni teknolojileri öğrenir ve deneyimini paylaşır. Firmalar da taşımayı karayoluyla birlikte diğer taşıma türleriyle sürdürecek şekilde örgütlenir.

Doğru yükleme, aracın taşıma kapasitesini bilmekle başlar. Taşınabilecek yük, azami yüklü ağırlıktan aracın boş ağırlığı çıkarılarak bulunur.

• Dingil yükü Toplam ağırlık sınır içinde olsa bile tek bir dingil ya da dingil grubu aşılamaz. Dingil yükünü yükün kasadaki yeri belirler.
• Örnek 3 dingilli kamyon boş 11 t, yük 13,5 t, toplam 24,5 t ile 25 t sınırının altındadır. Yük kasanın arkasına toplanınca arka tandem 19 t çıkar ve 18 t sınırı aşılır. Yük ortaya dağıtılınca tandem 17,5 t olur.
• Yerleşim Ağır yük alta ve dingillerin üstüne, dengeli yerleştirilir. Ağır koli alta, hafif koli üste konur; koli fırlatılmaz.
• Taşma Yük aracın boyunu önden 1 m, arkadan 2 m'den fazla aşamaz; kasanın yanlarından taşamaz.
• Görüş Yük sürücünün görüşünü, plakaları, dur ve dönüş lambalarını ve yansıtıcıları örtemez. Bu ihlalin cezası 3.000 TL'dir.
• Aşırı yükleme Fren ve direksiyon hâkimiyetini zayıflatır, devrilme riskini artırır. Azami yüklü ağırlığı %10'a kadar aşmanın cezası 10.000 TL'dir ve işleten ile gönderene ayrı ayrı yazılır. %20'yi aşan yükte fazla yük indirilmeden araç yola devam edemez.
• Dingil aşımı Toplam uygun olsa da dingil sınırını aşan yüklemede işletene 10.000 TL ceza verilir.
• Ambalaj işaretleri Kırık kadeh "kırılır", iki ok "bu taraf yukarı", şemsiye "yağmurdan koru" anlamındadır.

Boşaltmada el freni çekilir, eğimde takoz konur ve çalışma alanı işaretlenir. Yükleme bitince sürücü yükü ve kapakları kendi gözüyle kontrol eder.

Bağlanmamış yük, frende ve virajda araçla birlikte durmaz; hareketine devam eder. 7574 sayılı Kanunla 2918 sayılı Kanunun 65/h bendine "uygun bağlama ve sabitleme" ifadesi açıkça eklendi.

• Yasak Yük, uygun bağlama ve sabitleme yapılmadan yola değecek, düşecek, dökülecek, saçılacak, sızacak, kayacak, gürültü çıkaracak, devrilecek veya aracın dengesini bozacak şekilde yüklenemez.
• Ceza Bu ihlalin cezası 3.000 TL'dir. Tehlikeli madde veya konteyner taşıyan araçta 20.000 TL uygulanır. Şartlar sağlanana kadar araç yola devam edemez.
• Kuvvetler (EN 12195-1) Frenlemede yük ağırlığının 0,8 katı kadar öne, virajda 0,5 katı kadar yana, 0,5 katı kadar geriye itilir.
• Önce kaydırmaz Yük önce kaymaz hâle getirilir; kaydırmaz paspas, ön duvara dayama ve boşluk doldurma kullanılır. Sonra bağlanır. Zemin sürtünmesi arttıkça gereken kayış sayısı azalır.
• Örnek Sac zemindeki paletli seramikte yalnız üstten bağlamayla öne kaymaya karşı yaklaşık 26 kayış gerekir. Paletlerin altına kaydırmaz paspas konunca bu sayı 6 civarına iner.
• Kayış STF, kayış etiketinde yazan standart gerdirme kuvvetidir. Kesik veya yıpranmış kayış kullanılmaz.
• Molada kontrol Kayışlar yolda gevşer; her molada kontrol edilip yeniden gerilir.
• Branda Brandanın işi yükü hava şartlarından korumaktır. Tek başına bağlama aracı sayılmaz.
• Kasa Kapaklar kapalı ve kilitli olur; kum, mıcır gibi dökme yükün üstü örtülür.

Sürücü yüklemeyi kontrol eder, işleten ekipmanı sağlar, gönderen yükü taşımaya uygun hazırlar. SRC3 yenilemede yükü bağlama aletleriyle bağlayıp kontrol etmek uygulamalı kazanımdır.

Taşıma, yük eksiksiz ve hasarsız teslim edildiğinde biter. SRC3-4 programı bu konuyu tahliye sonrası kontrol, evrak teslimi ve teslimat kontrolü başlıklarında işler.

1. Teslimat kontrolü Yük alıcıyla birlikte sayılır, dış görünüşü incelenir. Eksik veya hasar varsa tutanakla belgelenir.
2. Evrak teslimi Sevk irsaliyesinin bir nüshası alıcıya verilir; teslimi gösteren belge imzalatılır.
3. Tahliye sonrası kontrol Araçta yük kalıntısı olup olmadığına bakılır, aracın genel kontrolü ve temizliği yapılır.

• Boşaltma güvenliği El freni çekilir, eğimde takoz konur, çalışma alanı işaretlenir. Tehlikeli madde taşıyan araç boşaltmadan sonra arındırılır.
• Araçtaki belgeler Yurt içi taşımada araçta sevk irsaliyesinin iki nüshası ile taşıma irsaliyesi ve taşıma senedinin birer nüshası bulunur. Belgelere elektronik ortamda erişilebiliyorsa kâğıt aranmaz.
• Kim düzenler Sevk irsaliyesini malı gönderen, taşıma irsaliyesini ücretle taşıyan nakliyeci düzenler. Taşıma senedi gönderen ile taşımacı arasındaki sözleşmeyi gösterir.
• Senet içeriği Taşımacı, gönderen ve alıcı bilgileri, eşyanın cinsi ve miktarı, teslim alma ve teslim yerleri, süre ve ücret yazılır.
• Sorumluluk Yetki belgesi sahibi, eşyayı teslim aldığı andan teslim edene kadar kayıp, hasar ve çalınmadan sorumludur; aykırılıkta 10 uyarma verilir. Taahhüt edilen sürede teslim edilmezse 5 uyarma verilir.
• Uluslararası taşıma Taşıma senedi ve sevk irsaliyesi şartı aranmaz; uluslararası taşıma belgeleri ve gümrük belgeleri kullanılır.

Gabari, aracın yüklü ve yüksüz güvenle seyredebilmesi için uyması gereken azami ölçülerdir. Ölçü ve ağırlık sınırları araç yükleme yönetmeliğinde, yasaklar ve cezalar 2918 sayılı Kanunun 65. maddesindedir.

• Tolerans Boyutta ölçülerin %2'si tolerans uygulanır. Tartıda tolerans en çok azami ağırlığın %3,75'i artı 500 kg'dır.
• Fazla yük cezası Ceza aşım oranına göre kademelidir. %10'a kadar 10.000, %15'e kadar 20.000, %20'ye kadar 30.000, %25'e kadar 40.000, %25 üstünde 60.000 TL. Ceza işleten ve gönderene ayrı ayrı uygulanır; ikisi aynı kişiyse yalnız işletene yazılır.
• Gabari dışı yük İşletene 10.000 TL, yükü gönderene 20.000 TL ceza verilir.
• Özel izin Ağırlık ve boyutu nedeniyle özel izne bağlı yükü izinsiz veya izin şartları dışında taşımanın cezası 60.000 TL'dir. 2026'da eklenen bentle özel izne bağlı aracı izinsiz yola çıkarmanın cezası 30.000 TL'dir.
• Kantar Tartı ve ölçü kontrolüne girmeden devam eden veya denetimi engelleyen araca 60.000 TL ceza verilir.
• Yabancı plaka Cezalar ödenmeden yabancı plakalı araç ülkeyi terk edemez.

Ölçüler aracın imal yılına bakılmaksızın uygulanır. ODY ve ÜDY programlarında bu konu "Teknik standartlar" dersinde işlenir.