İşletme ve Mali Yönetim ODY ve ÜDY Ders Konusu, maliyet türleri, başabaş noktası, bilanço, amortisman ve navlun hesabı

İşletme ve mali yönetim hangi ODY ve ÜDY belgelerinde sınav konusudur?

Konu programda tek bir ders adıyla değil, birbirini tamamlayan derslerle yer alır. Kurs ders saatleri tablomuza göre dağılım şöyledir:

Saat ayrıntıları ODY ders saatleri ve ÜDY ders saatleri sayfalarındadır. Sınav bütün türlerde MEB e-sınavıdır: 40 soru, 60 puan (24 doğru), 8 sınav hakkı.

Sabit maliyet ve değişken maliyet nasıl ayrılır?

• Sabit maliyet Faaliyet hacmi değişse de toplam tutarı değişmeyen giderdir. Araç garajda yatsa da doğar: amortisman, kasko ve zorunlu sigortalar, motorlu taşıtlar vergisi, kira, yönetim ve büro giderleri, kredi faizi, yetki belgesi ve taşıt kartı giderleri.
• Değişken maliyet Yapılan kilometreyle birlikte artan giderdir: yakıt, lastik, yağ ve bakım, otoyol ve köprü geçişleri, sefer harcırahı, yükleme ve boşaltma giderleri.
• Birim maliyet Toplam maliyetin üretilen hizmet miktarına (kilometre, ton, koltuk) bölünmesiyle bulunur. Kilometre arttıkça birim başına düşen sabit maliyet azalır; aracın boş beklemesinin pahalı olmasının nedeni budur.

Başabaş noktası nedir, nasıl hesaplanır?

Başabaş noktası, toplam gelirin toplam maliyete eşit olduğu, işletmenin ne kâr ne zarar ettiği faaliyet düzeyidir. Bu noktanın altında zarar, üstünde kâr vardır.

1. Katkı payını bulun Birim satış fiyatından birim değişken maliyeti çıkarın.
2. Sabit maliyeti katkı payına bölün Sonuç, başabaş için gereken hizmet miktarıdır.
3. Yorumlayın Sabit maliyet artarsa ya da fiyat düşerse başabaş noktası yükselir; değişken maliyet düşerse başabaş noktası aşağı iner.

Örnek: Bir aracın aylık sabit maliyeti 120.000 birim, kilometre başına değişken maliyeti 20 birim, kilometre başına aldığı ücret 35 birim olsun. Katkı payı 35 − 20 = 15 birimdir; başabaş 120.000 ÷ 15 = 8.000 kilometredir. Araç ayda 8.000 kilometrenin altında ücretli yol yaparsa zarar eder. Rakamlar yalnız hesabı göstermek için seçilmiştir.

Bilanço ve gelir tablosu neyi gösterir?

Kamyon, otobüs, bina gibi bir yıldan uzun süre kullanılacak varlıklar duran varlık; kasa, banka, alacaklar ve stoklar dönen varlıktır. Net işletme sermayesi dönen varlıklardan kısa vadeli yabancı kaynakların çıkarılmasıyla bulunur. Cari oran ise dönen varlıkların kısa vadeli yabancı kaynaklara bölünmesidir ve işletmenin kısa vadeli borç ödeme gücünü, yani likiditesini gösterir.

Amortisman nedir, taşımacılıkta neden önemlidir?

Amortisman, duran varlığın kullanıldıkça yıpranması nedeniyle uğradığı değer kaybının, varlığın faydalı ömrüne yayılarak gider yazılmasıdır. Kasadan para çıkışı gerektirmez; ancak navlun hesabına katılmazsa firma kâr ettiğini sanırken sermayesini tüketir.

• Normal (eşit tutarlı) amortisman Varlığın bedeli faydalı ömrüne eşit olarak bölünür; her yıl aynı tutar gider yazılır.
• Azalan bakiyeler yöntemi İlk yıllarda daha yüksek, sonraki yıllarda daha düşük amortisman ayrılır.

Faydalı ömür ve oranlar vergi mevzuatıyla belirlenir; güncel oranları mali müşavirinizden teyit edin.

Nakit akışı ve finansman kaynakları nasıl yönetilir?

Kârlı görünen bir firma, tahsilatı geç yapıp ödemeyi erken yapıyorsa nakit sıkıntısına düşebilir. Taşımacılıkta yakıt peşin, navlun vadeli olduğu için bu risk yüksektir.

• Öz kaynak Ortakların koyduğu sermaye ve dağıtılmayıp işletmede bırakılan kârlar.
• Yabancı kaynak Banka kredileri, satıcı kredileri ve diğer borçlar; kısa ve uzun vadeli olarak ayrılır.
• Finansal kiralama (leasing) Aracın mülkiyeti kiralayanda kalırken kullanım hakkının kira karşılığı işletmeye bırakılması; filo yenilemede yaygındır.
• Faktoring Vadeli alacakların bir finans kuruluşuna devredilerek vadesinden önce nakde çevrilmesi.

Navlun ve sefer maliyeti hangi mantıkla hesaplanır?

1. Yıllık sabit maliyeti bulun ve aracın yılda yapacağı tahmini kilometreye bölün; kilometre başına sabit maliyet ortaya çıkar.
2. Kilometre başına değişken maliyeti ekleyin Yakıt tüketimi, lastik ömrü, bakım aralığı ve geçiş ücretlerinden hesaplanır.
3. Boş kilometreyi hesaba katın Dönüş yükü yoksa gidiş ve dönüşün toplam maliyeti tek yöndeki yüke yazılır.
4. Sefere özgü giderleri ekleyin Bekleme, yükleme ve boşaltma, uluslararası seferde geçiş belgesi, vize ve sigorta giderleri.
5. Kâr payını ekleyin Bulunan maliyetin üzerine hedeflenen kâr konularak navlun teklif edilir.

Yolcu taşımacılığında aynı mantık koltuk başına kurulur: sefer maliyeti, beklenen doluluk oranındaki yolcu sayısına bölünür. İkinci sürücü gerektiren seferlerde çalışma ve dinlenme süreleri de maliyet hesabına girer.

Mali yönetimde ezberlenmesi gerekenler

• Bilanço belirli bir tarihi, gelir tablosu belirli bir dönemi gösterir.
• Bilançoda aktif = pasif; pasif, yabancı kaynaklar ile öz kaynakların toplamıdır.
• Başabaş miktarı = sabit maliyet ÷ (birim fiyat − birim değişken maliyet).
• Amortisman sabit, yakıt değişken maliyettir.
• Cari oran = dönen varlıklar ÷ kısa vadeli yabancı kaynaklar; likiditeyi ölçer.
• Taşıtlar duran varlık, alacaklar dönen varlıktır.

İşletme ve mali yönetim örnek soruları ve cevapları

1. Aşağıdakilerden hangisi bir taşımacılık işletmesi için sabit maliyettir?

   AYakıt gideriBLastik gideriCAraç sigorta primiDOtoyol geçiş ücreti

2. İşletmenin belirli bir tarihteki varlıklarını ve kaynaklarını gösteren mali tablo hangisidir?

   AGelir tablosuBBilançoCNakit bütçesiDMizan

3. Aylık sabit maliyeti 60.000 birim, sefer başına değişken maliyeti 2.000 birim ve sefer başına geliri 5.000 birim olan araç, başabaş noktasına kaç seferde ulaşır?

   A12B20C30D40

4. Duran varlıkların yıpranma nedeniyle uğradığı değer kaybının gider yazılmasına ne denir?

   AReeskontBKarşılıkCAmortismanDFaktoring

5. Aşağıdakilerden hangisi bilançonun pasif tarafında yer alır?

   AKasaBTaşıtlarCAlıcılarDBanka kredileri

6. Dönüş yükü bulunmayan bir seferde navlun hesaplanırken boş dönüş kilometresi için ne yapılır?

   AHesaba katılmazBYalnız yakıtı eklenirCGidiş ve dönüşün toplam maliyeti yüklü sefere yansıtılırDSabit maliyetten düşülür

Devamı için ODY örnek sınav soruları, ÜDY örnek sınav soruları; süreli deneme için ODY 4 online sınavı ve ÜDY 4 online sınavı.

İşletme ve mali yönetim dersi hakkında sık sorulanlar

Sınavda hesap makinesi gerektiren sorular çıkar mı?

Sorular genellikle kavram düzeyindedir; hesap istenen sorularda rakamlar zihinden ya da kâğıt üzerinde çözülebilecek kadar yuvarlaktır. Başabaş formülünü ve birim maliyet mantığını bilmek yeterlidir.

Muhasebe bilmeyen bir yönetici bu dersi geçebilir mi?

Evet. Ders muhasebe kaydı yapmayı değil, mali tabloyu okuyup karar vermeyi hedefler. Aktif ve pasif kalemlerini, sabit ve değişken maliyet örneklerini ezberlemek soruların çoğunu karşılar.

Başabaş noktası sınavda nasıl sorulur?

Genellikle sabit maliyet, birim fiyat ve birim değişken maliyet verilir, miktar istenir. Önce katkı payını bulun, sonra sabit maliyeti katkı payına bölün.

Mali yeterlilik şartı ile bu dersin ilgisi nedir?

Yetki belgesi alacak firmadan belirli bir sermaye gücü aranır; bu, bilanço ve öz kaynak kavramlarıyla doğrudan ilgilidir. Ayrıntı için pazara giriş ve mesleki yeterlilik ders konusuna bakın.

Dayanak ve resmî kaynaklar

• Karayolu Taşımacılık Faaliyetleri Mesleki Yeterlilik Eğitimi Yönetmeliği ODY ve ÜDY eğitim programının dayanağı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı.
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu Defter tutma, mali tablolar ve amortisman esasları, mevzuat.gov.tr.
• MEB Özel Ulaştırma Hizmetleri Kursları Yönetmeliği Kurs ve e-sınav esasları, Milli Eğitim Bakanlığı.

Denge SRC Kursu, Tuzla’da ODY ve ÜDY programlarının tamamını verir; Pendik, Gebze ve Dilovası’ndaki firmalara yakındır. Kayıt: ODY belgeleri · ÜDY belgeleri · 0549 493 42 42