SRC Kurye Çalışma Odası, konu özetleri, kritik bilgiler, deneme ve oyunlar

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kamu ya da özel ayrımı yapmadan, faaliyet konusuna bakmadan bütün işlere, işverenlere ve çalışanlara uygulanır. Şoförün işyeri yalnız araç değildir; garaj, otogar, depo rampası ve firmanın dinlenme tesisi de işyerinin parçasıdır.

• Tehlike Zarar verme potansiyeli taşıyan durumdur. Yoldaki gizli buzlanma bir tehlikedir.
• Risk Tehlikeden zarar doğma ihtimalidir. Yaz lastiğiyle buzlu yolda hızlı gitmek riski yükseltir.
• Ramak kala Kimse yaralanmadan, hasar olmadan atlatılan ama zarar verebilecek olaydır. Kayda geçirilir ve incelenir.
• İş kazası İşyerinde ya da işin yürütümü nedeniyle olan, ölüme veya bedensel ya da ruhsal zarara yol açan olaydır. Görevdeyken yaşanan trafik kazası da iş kazasıdır.
• Meslek hastalığı Mesleki etkenlere uzun süre maruz kalınca yavaş gelişen hastalıktır. Gürültülü kabinde yıllarca çalışan şoförde işitme kaybı buna örnektir.

İşverenin görevleri Risk değerlendirmesi yaptırır, bakımlı araç ve kişisel koruyucu donanım sağlar, eğitim verir, emniyetsiz durumları giderir. Çalışanın kusuru işverenin sorumluluğunu kaldırmaz. İşveren iş kazasını 3 iş günü içinde SGK'ya bildirir.

Şoförün görevleri Talimatlara uyar, koruyucu donanımı doğru kullanır, arızayı ve tehlikeyi hemen bildirir. Örneğin fren yumuşadıysa bunu seferden önce yazılı olarak bildirir.

Çalışmaktan kaçınma Ciddi ve yakın tehlikeyle karşılaşan çalışan kurula ya da işverene başvurarak tespit ve tedbir ister. Karar lehine çıkarsa tedbir alınana kadar çalışmaktan kaçınabilir.

2026'da yürürlüğe giren İSG eğitimleri düzenlemesiyle işe başlamadan önce en az 2 saat yüz yüze eğitim aranır. Eğitim çok tehlikeli işlerde yılda bir, tehlikeli işlerde iki yılda bir, az tehlikeli işlerde üç yılda bir yenilenir.

Bu konu iki parçadan oluşur: acil durumlara hazırlık ve taşımacılıkta çevreyi koruma.

Acil durum yangın, patlama, kaza, deprem, sel ya da tehlikeli madde sızıntısı gibi ani olaylardır. Sebepleri çoğunlukla bakımsızlık, dikkatsizlik ve doğa olaylarıdır. İşyerinde acil durum planı hazırlanır, görevli ekipler belirlenir, tahliye yolları ve toplanma yeri yerleşim planında gösterilir, plan tatbikatla prova edilir. Acil çıkışların önü kapatılmaz.

• Araçtaki yangın söndürme cihazının ibresi yeşilde, pimi ve mühürü sağlam olmalıdır.
• Acil çıkışın ve cam kırma çekicinin yeri bilinmeli, önü boş tutulmalıdır.
• Kazada önce kişiler güvenli alana alınır, 112 aranır, araç reflektörle işaretlenir.

Çevre koruma Karayolu Taşıma Yönetmeliğine göre taşımacılık, çevreye kötü etkisi en aza indirilecek ve kamu yararı gözetilecek biçimde yapılır.

• Emisyon Gereksiz rölanti yakıt ve egzoz gazı demektir. Ağır vasıta bir saatlik rölantide yaklaşık 2-3 litre motorin yakar; bir litre motorin yaklaşık 2,65 kg karbondioksit çıkarır. Beklemede motor durdurulur.
• Emisyon donanımı AdBlue sistemi ve partikül filtresi devre dışı bırakılmaz. Emülatörle iptal, mevzuata aykırı değişikliktir.
• Gürültü Araçta mevzuata aykırı değişiklik işletene 5.000 TL ceza ve trafikten men sebebidir. Değişiklik çevreyi rahatsız edecek gürültü çıkarıyorsa aracı kullanan sürücüye ayrıca 16.000 TL ceza uygulanır.
• Atık Atık yağ, akü, lastik ve kullanım dışı ekipman ayrıştırılır ve yetkili yere teslim edilir; toprağa ya da kanalizasyona dökülmez.

Çevre yönetim sistemi standardı ISO 14001, kalite yönetim sistemi standardı ISO 9001'dir.

Kalite, verilen hizmetin müşterinin beklentisini ve belirlenen şartları karşılamasıdır. Taşımacılıkta kalite; zamanında, hasarsız, güvenli ve kurallara uygun taşıma demektir. Müşteri memnuniyeti ise müşterinin aldığı hizmetten beklediği sonucu almasıdır. SRC programlarının ilk amacı İSG, çevre güvenliği, kalite ve müşteri memnuniyetini birlikte kavratmaktır.

• Performans hedefi Zamanında teslim, hasarsız sefer, yakıt tüketimi gibi ölçülebilir hedefler konur ve izlenir.
• Aksaklığı bildirmek Gecikme, arıza, hasar ya da belge eksiği saklanmaz; hemen firmaya ve ilgili kişiye bildirilir. Erken bilgi, müşterinin planını değiştirmesine imkân verir.
• İyileştirme önerisi Şoför, iş süreçlerinde gördüğü sorunlara çözüm önerisini yöneticisine iletir.
• İletişim Çalışma arkadaşları, gönderici, alıcı, yolcu ve kolluk görevlileriyle saygılı, açık ve sakin konuşulur; tartışma büyütülmez.
• Şikâyet Şikâyet dinlenir, kayda geçer ve çözüm için ilgili birime aktarılır. Şikâyet hizmeti düzeltme fırsatıdır.

Kalite yönetiminde sık geçen kavramlar

• PUKÖ Planla, Uygula, Kontrol et, Önlem al adımlarından oluşan sürekli iyileştirme döngüsüdür.
• Kaizen Küçük adımlarla sürekli iyileştirmedir.
• ISO 9001 Kalite yönetim sistemi standardıdır.
• Kalite maliyetleri Önleme, değerlendirme, iç başarısızlık ve dış başarısızlık maliyetleridir. En pahalısı, hatanın müşteriye ulaştıktan sonra ortaya çıktığı dış başarısızlıktır.

Kurallara uymak da kalitenin parçasıdır. Müşteri acele etse bile 4,5 saatin sonunda mola verilir; kalite, güvenlikten ödün vererek sağlanmaz.

Güzergâh planlaması, başlangıç ve varış arasındaki yolu önceden seçmektir. Seçimde aşağıdaki ölçütler birlikte düşünülür.

• Zaman İşin aciliyeti, teslim saati, trafiğin yönü ve yoğunluğu, yol çalışmaları.
• Maliyet Mesafe, yakıt, köprü ve otoyol ücretleri.
• Hava ve yol durumu Kar, sis, buzlanma, uzun rampa ve iniş. Gerekirse tünelli ya da daha güvenli güzergâh seçilir, zincir hazır tutulur.
• Mola ve ikmal noktaları Yakıt alınacak ve dinlenilecek tesisler önceden belirlenir.
• Yasal süreler Kesintisiz en çok 4,5 saat sürüş ve ardından en az 45 dakika mola; 24 saatte en çok 9 saat sürüş; en az 11 saat günlük dinlenme.

Güzergâh şeması, yolun etaplarını, mesafeleri, mola ve ikmal yerlerini ve dikkat edilecek noktaları gösteren plandır.

Örnek hesap Yaklaşık 950 km'lik bir sefer, günde en çok 9 saat sürüş yapılabildiği için tek günde bitmez. Şoför yola erken çıkar, 4,5 saat dolmadan mola verir, uygun tesiste 11 saatlik dinlenmesini yapar ve ertesi gün teslim eder. Yaklaşık 1.200 km'lik bir yol, saatte ortalama 70 km ile yaklaşık 17 saat sürüş demektir; tek şoförle en az iki gün sürer.

Navigasyon kesilirse Kâğıt harita ve önceden not edilen etaplar yedek olarak kullanılır. Haritada ölçek önemlidir; 1/1.000.000 ölçekte 1 cm gerçekte 10 km'dir. Payda küçüldükçe ayrıntı artar. Haritada cetvelle ölçülen mesafe kuş uçuşudur; virajlar gerçek yolu uzatır.

Kestirme yol değil, planlı yol seçilir. Plan yasal sürelere sığmıyorsa ikinci şoför ya da ek gün gerekir.

SRC Kurye programının iş organizasyonu ünitesinde kayıt ve raporlama ayrı bir kazanımdır. Kurye, ulaştırdığı gönderilerin günlük kaydını tutar ve bu kayıtları ilgililere iletir. Trafik kazası ve ramak kala olaylarını firmanın belirlediği prosedüre ve formata göre raporlar. Kayıt alışkanlığı hem işveren hem kurye için ispat aracıdır.

• Günlük gönderi kaydı Teslim alınan, teslim edilen, iade edilen ve elde kalan gönderiler saatleriyle birlikte işlenir. Teslim edilemeyen gönderi aynı sürede göndericiye geri götürülür.
• Kaza raporu Görev sırasında olan trafik kazası iş kazasıdır. İşveren iş kazasını 3 iş günü içinde SGK'ya bildirir. Bu yüzden kurye kazayı aynı gün ve yazılı olarak firmasına bildirir.
• Ramak kala raporu Kimse yaralanmasa da zarar verebilecek olay kayda geçer. Son anda kaçılan çarpışma, aniden açılan araç kapısı ya da kaygan zemin buna örnektir. İşveren bu olayları inceler ve raporlar.
• Kanıt Fotoğraf, saat, konum ve tanık bilgisi rapora eklenir.

Kurye listesi P1 ve P2 yetki belgesi sahipleri, faaliyetlerini yürüten her kuryeyi kurye listesine kaydetmek zorundadır. Liste elektronik ortamda da tutulabilir. Uymayan firmaya 5 uyarma verilir. Listeye kayıt kuryenin değil, işletmecinin yükümlülüğüdür.

Koruyucu ekipman P1 ve P2 sahipleri kuryeye mevzuata uygun koruyucu ekipman sağlar ve kullanılmasını takip eder. Reflektif yelek ve kask üzerine “KURYE” ibaresi ile firmanın U-Net numarası görünür biçimde yazılır.

Düzenli kayıt; şikâyet, kayıp gönderi ve kaza anlaşmazlıklarında gerçeği ortaya koyar. Kayıtta kişisel veriler yalnız işin gerektirdiği kadar tutulur ve yetkisiz kişilerle paylaşılmaz.

Lastik, aracın yolla temas eden tek parçasıdır. Her binişten önce gözle ve ölçerek kontrol edilir.

• Gözle bak Kesik, patlak, balon (yanakta şişlik), saplanmış çivi ve düzensiz aşınma aranır. Balonlu lastikle yola çıkılmaz.
• Basıncı ölç Lastik soğukken, üreticinin yüklü ve yüksüz değerlerine göre ölçülür. Eksik basınç yakıt tüketimini ve fren mesafesini artırır.
• Diş derinliği Yasal alt sınır 1,6 mm'dir; bu sınırın altındaki lastik değiştirilir. Kış döneminde ağır vasıtanın çeker dingil lastiklerinde en az 4 mm diş aranır.
• Lastik yaşı Yanaktaki DOT kodunun son dört hanesi üretim haftası ve yılıdır. 2423, 2023 yılının 24. haftası demektir.
• Bijonlar Pas izi, eksik somun ya da kırık saplama kontrol edilir. Teker söküldüyse ilk kilometrelerden sonra sıkılık yeniden kontrol edilir.
• Mevsime uygunluk Lastiğin mevsime uygun olup olmadığı da kontrolün parçasıdır.

Kış lastiği 2918 sayılı Kanuna göre kış lastiği zorunluluğunu, illerin iklimine göre araç cinsleri itibarıyla Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı belirler; Bakanlık bu yetkisini valiliklere devredebilir. Güncel zorunlu dönem 15 Kasım–15 Nisan arasıdır. Kış lastiği yanaktaki M+S ya da kar tanesi işaretinden anlaşılır. Zorunluluğa uymayan aracın işletenine 6.000 TL idari para cezası uygulanır ve lastiklerini uygun hâle getireceği en yakın yerleşim yerine kadar gitmesine izin verilir.

Kar zinciri Karlı ve buzlu havada kamyon, çekici ve otobüsün zincir bulundurması ve kullanması zorunludur; uymayan sürücüye 6.000 TL ceza uygulanır. Kar ve buzla mücadele sırasında zincir kullanmadığı için trafik akışını engelleyen bu araçların sürücüsüne 24.000 TL ceza uygulanır. Zincir kış lastiğinin yerine geçmez.

Sefer öncesi kontrol, arızayı yolda değil garajda yakalamak içindir. Yaklaşık 10 dakikalık düzenli bir sıra izlenir.

1. Dış tur Aracın çevresinde dönülür; lastik, bijon ve aracın altında yağ, su ya da yakıt sızıntısı aranır.
2. Motor bölmesi Motor yağı, soğutma suyu, cam suyu ve varsa AdBlue seviyesi; kayışta çatlak, hortumda kaçak kontrol edilir. Motor yağı düz zeminde, motor durduktan birkaç dakika sonra çubukla ölçülür. Soğutma suyu motor soğukken genleşme kabından kontrol edilir.
3. Işıklar ve aynalar Far, sinyal, stop ve dörtlü flaşör yanıyor mu; camlar ve aynalar temiz, sağlam ve ayarlı mı?
4. Kabin Koltuk ve direksiyon ayarlanır, kemer ve korna denenir, gevşek eşya sabitlenir.
5. Fren ve göstergeler Havalı frende basınç normale çıkmadan hareket edilmez. İkaz lambaları izlenir; araç hareket eder etmez düşük hızda fren denenir.
6. Zorunlu gereçler İlk yardım çantası, yangın söndürme cihazı (ibre yeşilde), iki reflektör, takoz ve kışın zincir yerinde olmalıdır.

İkaz lambaları Yağ basıncı lambası yanarsa güvenli yerde durulur ve motor hemen kapatılır. Hararet yükselirse durulur; motor sıcakken radyatör kapağı açılmaz. Şarj lambası çoğunlukla kayış ya da alternatör sorununu gösterir. ABS lambası kontak açılınca kısa süre yanıp söner; sürekli yanıyorsa kilitlenme önleme devre dışıdır, takip mesafesi artırılır ve araç servise götürülür.

Eksiklik bulunursa Basit arıza (ampul, sigorta, cam suyu) giderilir; giderilemiyorsa yetkiliye bildirilir. Atan sigortanın yerine aynı amperde sigorta takılır; daha büyüğü yangın riski doğurur.

Yönetmelikte belirtilen zorunlu gereçleri bulundurmayan sürücüye 1.000 TL idari para cezası uygulanır.

Durma mesafesi, sürücünün tehlikeyi görmesinden aracın tamamen durmasına kadar alınan yoldur ve iki parçadan oluşur.

• Reaksiyon (intikal) mesafesi Tehlikeyi görmekle frene basmak arasında geçen sürede alınan yoldur. Hız (m/s) ile tepki süresinin çarpımıdır.
• Fren mesafesi Frene basıldığı andan aracın durmasına kadar alınan yoldur. Hızın karesiyle artar; hız iki katına çıkınca fren mesafesi yaklaşık dört katına çıkar.

Durma mesafesi = reaksiyon mesafesi + fren mesafesi. 90 km/s saniyede 25 metredir. Tepki 1 saniye sürerse reaksiyon mesafesi 25 m olur. Kuru asfaltta toplam durma mesafesi yaklaşık 71 m, yağmurda yaklaşık 105 m'dir. Telefona bakan sürücünün tepkisi 2 saniyeye çıkarsa kuru yolda bile yaklaşık 96 m gerekir.

Takip mesafesi kuralları

• Hızın yarısı Takip mesafesi metre olarak hızın en az yarısı kadardır. 90 km/s'de en az 45 m bırakılır.
• 2 saniye kuralı Öndeki araç sabit bir noktayı geçtikten sonra siz o noktaya en erken 2 saniyede varmalısınız. Otobüs ve kamyonda en az 3-4 saniye bırakılır.
• Kötü hava Yağmurda süre iki katına, sis, kar ve buzda en az üç katına çıkarılır.
• Araya giren araç Önünüze araç girerse gaz bırakılır ve mesafe yeniden kurulur.

Mevzuat Sürücüler önlerindeki aracı güvenli ve yeterli bir mesafeden izlemek zorundadır. Bu kurala uymayan sürücüye 2026'da 5.000 TL idari para cezası uygulanır. Trafik kazasında arkadan çarpan sürücü asli kusurlu sayılır.

Yük ve yorgunluk da mesafeyi uzatır. Yüklü ağır taşıt boş araca göre daha uzun mesafede durur; yorgun sürücünün tepkisi gecikir.

Aynalar sürücünün arkayı ve yanları görmesini sağlar. Aynaların temiz, sağlam ve doğru ayarlı olması sefer öncesi kontrolün parçasıdır; ayar araç dururken yapılır.

Kör nokta, sürücünün ne aynalardan ne de doğrudan bakarak görebildiği alandır. Ağır taşıtta kör noktalar büyüktür.

• Sağ ön köşe Kapı tarafında tamponun hemen önü ve sağ alt bölge görülmez. Yaya ya da bisikletli burada kaybolur; kalkıştan önce ön ve rampa aynasına bakılır.
• Sağ yan boyunca Sağa dönüşte ve durağa yanaşırken motosiklet ve bisikletliler burada kalır. Sinyal erken verilir, yavaş dönülür, sağ ayna iki kez kontrol edilir.
• Arka Geri manevrada aracın arkasındaki birkaç metre görünmez. Geri görüş kamerası yoksa yönlendirici kullanılır; görülmüyorsa inip bakılır.

Şerit değiştirme sırası Önce ayna, sonra sinyal, sonra omuz üstünden kör nokta kontrolü, en son manevra. Sinyal verilir verilmez şerit değiştirilmez; gireceğiniz şeritteki aracın geçmesi beklenir.

• İşaret vermeden şerit değiştirmek yasaktır.
• Kavşağa yerleşim yeri dışında 150 m, yerleşim yerinde 30 m kala ve kavşak içinde şerit değiştirilmez.
• Kör nokta bilgi sistemi özellikle sağa dönüşte yandaki yaya ve bisikletliyi bildirir; ayna ve omuz kontrolünün yerine geçmez.

Altın kural Aynada şoförü göremiyorsanız şoför de sizi görmüyor. Ağır taşıtın yanında uzun süre paralel gidilmez. Uzun araç sağa dönerken arka tekerlek kaldırıma yaklaşır; dönüş yavaş ve geniş yapılır.

Virajda araç düz gitmek ister; onu yolda tutan, lastiklerle yol arasındaki tutunmadır. Virajda araca dışa doğru etki eden kuvvete merkezkaç kuvveti denir. Bu kuvvet hız arttıkça hızla büyür.

Merkezkaç kuvvetini ve devrilme riskini artıran etkenler

• Hız En önemli etkendir. Hız arttıkça araç viraj dışına daha çok itilir.
• Virajın keskinliği ve eğimi Dar virajda risk büyür. Virajın içe doğru eğimi aracın tutunmasına yardım eder, ters eğim zorlaştırır.
• Aracın yüksekliği ve ağırlık merkezi Ağırlık merkezi yüksek tır, otobüs ve tanker daha kolay devrilir.
• Yük Yanlış yerleştirilmiş, kayabilen ya da çalkalanan yük devrilmeye yol açabilir.

Ağırlık transferi Virajda aracın ağırlığı dış tekerlere aktarılır, iç tekerler hafifler. Aktarım fazla olursa araç savrulur ya da devrilir. Frenlemede ağırlık öne, hızlanmada arkaya aktarılır.

Virajda doğru teknik

1. Hız ve vites virajdan önce, düz yolda ayarlanır.
2. Viraj içinde ani fren, ani gaz ve ani direksiyon hareketi yapılmaz.
3. Virajdan çıkarken direksiyon toparlanır ve hafifçe gaz verilir.

Mevzuat ve destek sistemleri 2918 sayılı Kanuna göre sürücüler dönemeçlere girerken ve dönemeçli yollarda hızlarını azaltmak zorundadır. Virajda geçme yapılmaz. ESP devrilme eğilimine karşı tekerleri frenler, ama fiziği aşamaz; hızı virajdan önce düşürmek sürücünün işidir. Lastik patlaması ya da arıza olursa araç virajda ve köprüde durdurulmaz, güvenli bir alana çekilir.

Kayma, lastiklerin yolla tutunmasını kaybetmesidir. Kaymaların çoğu sürücü hatasından doğar. SRC programı beş sürücü kaynaklı kayma hareketi sayar.

Kayma başlarsa

• Panik yapılmaz, ani hareketten kaçınılır.
• Kaymaya yol açan etken kaldırılır. Fazla gaz varsa gaz yavaşça bırakılır, fazla fren varsa fren gevşetilir.
• Direksiyon, aracın gitmesi istenen yöne çevrilir. Arka kayıyorsa direksiyon kayma yönüne çevrilir.

ABS ve ESP kaymayı azaltır ama sürücü hatasını tamamen düzeltemez. Islak yol çizgileri, rögar kapakları, köprü üstleri ve gölgeli kesimler kaymaya en elverişli yerlerdir; buralarda sert fren ve ani direksiyon hareketi yapılmaz. Kaygan yolda yüksek viteste ve düşük devirde gitmek tutunmayı korur.

Yol yüzeyi değiştikçe lastiğin tutunması da değişir. Tutunma azaldıkça fren mesafesi uzar; gaz, fren ve direksiyon daha yumuşak kullanılır, takip mesafesi artırılır. SRC programı kuru, ıslak ve çok kaygan yüzeylerde güvenli sürüş tekniklerini ayrı ayrı işler.

• Yan rüzgâr Boş ve brandalı araçlar en çok etkilenir.
• Kar zinciri Karlı ve buzlu havada kamyon, çekici ve otobüsün zincir bulundurması ve kullanması zorunludur; uymayan sürücüye 6.000 TL ceza uygulanır.
• Kış lastiği Zorunlu dönem 15 Kasım–15 Nisan arasıdır.
• Güneş ve kamaşma Güneşlik, temiz cam ve güneş gözlüğü kullanılır, hız düşürülür.
• Buzlu yokuş aşağı İnişe girmeden vites küçültülür, fren yumuşak kullanılır, direksiyon ani çevrilmez.

Yasal ilke her koşulda aynıdır. Sürücü hızını görüş, yol, hava ve trafik durumunun gerektirdiği şartlara uydurmak zorundadır.

Çalışma ve dinlenme süreleri SRC sınavında en çok soru gelen konudur. Yurt içinde Karayolları Trafik Yönetmeliği md. 98, uluslararası taşımada AETR uygulanır. Şoförler ve onları çalıştıranlar bu kurallara uymak zorundadır.

• Mola Molada başka iş yapılmaz; mola günlük dinlenmeden sayılmaz. Yurt içinde 45 dakika, 4,5 saat içine dağıtılmış en az 15'er dakikalık parçalarla kullanılabilir. AETR'de bölünecekse önce en az 15, sonra en az 30 dakika verilir; önce 30 sonra 15 kuralı karşılamaz.
• Haftalık 56 ve iki haftalık 90 saat AETR kuralıdır; yurt içi yönetmelikte haftalık 56 saat ayrıca yazılı değildir.
• Yönetici sorumluluğu İşleten ve yönetici seferleri bu sürelere sığacak biçimde planlar. Süreye sığmayan seferde ikinci şoför ya da ek gün gerekir.

2026 cezaları (sürücüye)

• Kesintisiz sürüşü 1 saate kadar aşma 1.000 TL, daha fazlası 3.000 TL.
• Günlük toplam sürüşü 1 saate kadar aşma 3.000 TL; 1-3 saat 5.000 TL; 3 saat ve fazlası 10.000 TL.
• Haftalık veya iki haftalık sürüşü 4 saate kadar aşma 10.000 TL; 4-15 saat 15.000 TL; 15 saat ve fazlası 20.000 TL.
• Günlük dinlenme ihlali 3.000 TL, haftalık dinlenme ihlali 5.000 TL.

Sürücü aynı zamanda işletense cezalar iki kat uygulanır. Sürücü işleten değilse işletene de plaka üzerinden iki kat ceza yazılır. Gereken ikinci sürücüyü bulundurmayan işletene 10.000 TL ceza uygulanır.

Mesleki yeterlilik belgeleri Karayolu Taşımacılık Faaliyetleri Mesleki Yeterlilik Eğitimi Yönetmeliği ile düzenlenir. Son büyük değişiklik 29.01.2026 tarihlidir.

• ÜDY Üst düzey yönetici belgesi. Başvuru için en az lise mezuniyeti gerekir.
• ODY Orta düzey yönetici belgesi. ODY ile en az 5 yıl faaliyet gösteren eğitim ve sınav olmadan ÜDY alabilir.
• SRC Ticari taşıtı kullanan şoförün belgesi. SRC1 uluslararası yolcu, SRC2 yurt içi yolcu, SRC3 uluslararası eşya-kargo, SRC4 yurt içi eşya-kargo içindir. SRC5 tehlikeli madde için ayrı düzenlemeyle verilir.
• Kapsama Üst belge alttakini kapsar. SRC1 sahibi SRC2'yi, SRC3 sahibi SRC4'ü almış sayılır. Tersi geçerli değildir.

Belgeler süresizdir. Şoför sağlık ve psikoteknik raporunu 5 yılda bir yeniler.

• 66 yaş SRC geçici olarak geçersiz olur. Sağlık ve psikoteknik raporla yeniden geçerli kılınır. Başvuru 66 yaştan 90 gün önce yapılabilir. 66 yaşını geçen kişiye ilk kez SRC verilmez.
• 69 yaş SRC iptal edilir.
• Takograf kartı Başkasının kartını kullananın da kartını kullandıranın da SRC'si iptal edilir.
• Sahte beyan Belge iptal edilir ve 2 yıl yeni başvuru yapılamaz.

25.02.2003 öncesi ehliyeti olanlar sınavsız SRC alabilir. B sınıfına SRC2 ve SRC4, C sınıfına SRC3, D sınıfına SRC1 verilir. E sınıfı 1999 öncesi alınmışsa SRC1 ve SRC3, 1999 sonrası alınmışsa SRC1 ve SRC4 verilir. Eski sistemdeki 70 puan ve uygulama sınavı artık yoktur.

4857 sayılı İş Kanunu işçi ile işveren arasındaki çalışma ilişkisini düzenler. Ücretle çalışan şoför işçidir. Bu yüzden iş hukuku hem şoförü hem yöneticiyi ilgilendirir. ODY ve ÜDY programlarında iş hukuku 2 ders saatidir.

• Ara dinlenme 4 saate kadar işte 15 dakika, 4 ile 7,5 saat arası işte yarım saat, 7,5 saatten uzun işte 1 saat.
• Yıllık ücretli izin 1-5 yıl (5 dahil) çalışana 14 gün, 5-15 yıl arası 20 gün, 15 yıl ve üstü 26 gün. 18 yaş altı ve 50 yaş üstüne en az 20 gün verilir.
• Bildirim (ihbar) süresi Belirsiz süreli sözleşmede kıdem 6 aydan azsa 2 hafta, 6 ay-1,5 yıl arası 4 hafta, 1,5-3 yıl arası 6 hafta, 3 yıldan fazlaysa 8 haftadır.
• Yazılı sözleşme Süresi 1 yıl veya daha uzun iş sözleşmesi yazılı yapılır.
• Kıdem tazminatı En az 1 yıl çalışan işçiye her tam yıl için 30 günlük ücret ödenir.
• SGK İşçi işe başlamadan önce SGK'ya bildirilir. İş kazası kazadan sonraki 3 iş günü içinde bildirilir.

Sık karıştırılan nokta şudur. İş Kanunundaki 45 saat genel çalışma süresidir. Direksiyon başındaki sürüş süreleri ise ayrıca Karayolları Trafik Yönetmeliği ve AETR ile sınırlanır. Şoför ve işveren ikisine birlikte uyar.

Taşıma mevzuatında iki tür yaptırım vardır. Birincisi 4925 sayılı Kanunun 26. maddesindeki idari para cezalarıdır. İkincisi Karayolu Taşıma Yönetmeliğindeki uyarmalardır. Tutarlar her yıl yeniden değerleme oranıyla artar. 2026'da uygulanan oran yüzde 25,49'dur.

• Alt sınır 01.10.2025'ten beri cezalar alt sınırdan kesilir. Yetki belgesiz faaliyetin üst sınırı 213.333 TL'dir.
• 48 saat kuralı Birçok ihlalde aynı kabahate 48 saat geçmeden ikinci ceza yazılmaz. ODY ve ÜDY cezasında bu süre 3 aydır.
• Tekrar Bazı ihlallerde aynı takvim yılında üçüncü ve sonraki tekrarda ceza bir kat artırılır.
• SRC'siz şoför Hem şoföre hem onu çalıştıran işletene ayrı idari para cezası verilir.

Uyarma Para cezası değildir, firmanın siciline işlenir. 2026'da bir uyarmanın kaldırma bedeli 741 TL'dir. Kaldırılmamış uyarma 500'e ulaşır ve 15 gün içinde düşürülmezse faaliyet geçici durdurulur. Bütün uyarmalar kaldırılmadan yetki belgesi yenilenmez. Eski kitaplardaki ceza tutarları artık geçersizdir.

Hız sınırları Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 100. maddesinde, hız cezaları 2918 sayılı Kanunun 51. maddesindedir. 7574 sayılı Kanunla 2026'dan beri ceza, sınırın yüzde kaç değil kaç km/s aşıldığına göre verilir. Eski yüzde 10 toleransı yoktur.

• Römork Römork takılı araçta sınır aynı cins römorksuz araçtan 10 km/s düşüktür.
• Artırma yetkisi İçişleri Bakanlığının 20 km/s artırma yetkisi yalnız otomobiller içindir.
• Asgari hız Şehirlerarası yolda 15 km/s, otoyolda 40 km/s.

Ceza araç cinsine göre değişmez. Aşım, aracın kendi sınıfının sınırına göre hesaplanır. Örnek olay şöyledir. Kamyon sınırı 90 olan otoyolda 116 km/s ile giden tır şoförü 26 km/s aşmıştır ve 8.000 TL ceza alır. Hızı yol, hava, yük ve trafik durumuna uydurmamak da ayrıca cezalıdır.

Şerit, geçme ve kavşak kuralları 2918 sayılı Kanunun 46, 54, 55, 56, 57 ve 71. maddelerindedir. Bu kurallara aykırılıkların çoğu kazada asli kusur sayılır.

• Şerit izleme Trafik sağdan akar. Sürücü hızının gerektirdiği şeritten gider, en sol şeridi sürekli işgal etmez. İki şeridi birlikte kullanmak ve işaret vermeden şerit değiştirmek yasaktır.
• Kavşak yaklaşımı Yerleşim yeri dışında 150 m, içinde 30 m kala ve kavşak içinde şerit değiştirilmez.
• Ağır vasıta Otomobil, minibüs, otobüs, kamyonet, panelvan ve motosiklet dışındaki araçlar iki şeritli yolda solu yalnız geçme ve dönmede kullanır. Üç ve daha çok şeritli yolda sola dönme dışında en sağdaki iki şeridin dışına çıkmaz.
• Makas atmak Ardı ardına tehlikeli şerit değiştirmek 90.000 TL ceza, 60 gün ehliyet geri alma ve 60 gün araç menidir.

Geçme kuralları Geçme soldan yapılır. Arkadaki araç geçmeye başlamamış, öndeki araç başkasını geçme işareti vermemiş ve karşı yön yeterince boş olmalıdır. Sağdan ve banketten geçmek yasaktır. Geçilen araç hızını artırmaz ve sağa yanaşır.

Geçmenin yasak olduğu yerler İşaretle yasaklanan yerler, görüşün yetersiz olduğu tepe ve virajlar, yaya ve okul geçidi yaklaşımı, kavşak ve demiryolu geçidi ile yaklaşımı, iki yönlü tek şeritli köprü ve tüneller.

Kavşakta ilk geçiş hakkı İşaretsiz kavşakta herkes geçiş üstünlüğü olan araca ve doğru geçen tramvaya yol verir. Bölünmüş yola çıkan o yoldakine, tali yoldan çıkan ana yoldakine, dönel kavşağa giren içerdekine, mülkten çıkan yoldakine yol verir. Kollar eşitse soldaki, sağdan gelene yol verir.

Geçiş üstünlüğü sırası Önce ambulans, sonra itfaiye, sonra zabıta araçları gelir. Bu hak yalnız görevde ve duyulur-görünür işaretle kullanılır. Sürücü yol açar, gerekirse durur. Ambulans veya itfaiyeye yol vermemek 46.000 TL ceza, 30 gün ehliyet ve 30 gün araç menidir.

Alkol kuralları 2918 sayılı Kanunun 48. maddesinde ve Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 97. maddesindedir. Cezalar 7574 sayılı Kanunla 2026'da yeniden yazıldı.

• Sınır Hususi otomobilde 0,50 promil, diğer bütün araçlarda (otobüs, minibüs, kamyon, çekici, ticari taksi) 0,20 promildir. Ticari şoför için güvenli değer sıfırdır.
• Aday sürücü Belgenin ilk 2 yılında araç cinsine bakılmaksızın 0,20 promil üstünde yakalanan aday sürücünün belgesi iptal edilir.
• 1,00 promil üstü Ayrıca Türk Ceza Kanunundaki trafik güvenliğini tehlikeye sokma hükmü uygulanır.

• Ticari araç Yük ve yolcu taşıyan ticari araç sürücüsü 5 yıl içinde alkol veya ölçümden kaçınma ihlalini 3 kez yaparsa sürücü belgesi iptal edilir.
• Vücuttan atılma Vücut saatte ancak yaklaşık 0,10-0,15 promil alkol atar. Gece içilen alkol sabah hâlâ kanda olabilir.
• İlaç Uyku hali, dikkat dağınıklığı veya refleks yavaşlaması yapan ilaçlar da sürüşü bozar. Böyle bir ilaç kullanan şoför hekimine danışmadan direksiyona geçmemelidir.

Örnek olay şöyledir. Gece alkol alan çekici şoförü sabah kontrolde 0,32 promil ölçülürse 25.000 TL ceza öder ve ehliyeti 6 ay geri alınır. Aynı değer hususi otomobilde ihlal sayılmazdı. Uyuşturucuda belge iptal edilir ve yeniden almak için en az 5 yıl beklenir.

Trafik cezaları 2918 sayılı Kanunda yazılıdır. 7574 sayılı Kanunla 27.02.2026'dan beri çoğu sabit TL tutarla yeniden belirlendi. Bir yıl içinde tekrar eden ihlallerde ceza artar ve ehliyet geri alınabilir.

• Ehliyetsiz sürüş 40.000 TL. Sürmesine izin veren işletene de 40.000 TL.
• Geri alınmış veya iptal edilmiş belgeyle sürüş 200.000 TL.
• Dur ihtarına uymayıp kaçmak 200.000 TL, 60 gün ehliyet geri alma ve 60 gün araç meni.
• Takip mesafesine uymamak 5.000 TL.
• Kırmızı ışıkla kazaya yol açmak Ehliyet 60 gün geri alınır.
• Çocuk 15 yaş altı çocuğa koruyucu sistem kullandırmayan sürücüye 5.000 TL.
• Kış lastiği Şehirlerarası ticari yük ve yolcu taşıtlarında 15 Kasım-15 Nisan arası zorunludur. Uymayan aracın işletenine 6.000 TL ceza verilir.

Ceza puanı Bir yıl içinde 100 puanı dolduranın ehliyeti 2 ay geri alınır ve eğitime gönderilir. Aynı yıl ikinci kez doldurursa 4 ay geri alınır, psikoteknik değerlendirme ve psikiyatri muayenesi yapılır. Üçüncü kez doldurursa belge süresiz iptal edilir. Ölümlü kazaya asli kusurla yol açanın belgesi 1 yıl geri alınır. Geri alınan belge, cezaların tamamı ödenmeden iade edilmez.

2918 sayılı Kanunun 84. maddesi 12 hali asli kusur sayar. Bu hallerden birini yapan sürücü kazada asli kusurlu kabul edilir.

1. Kırmızı ışıkta veya görevlinin dur işaretinde geçmek
2. Taşıt giremez işaretli yola ya da bölünmüş yolda karşı yönün şeridine, rampasına girmek
3. İkiden fazla şeritli yolda karşı yönün şeridine girmek
4. Arkadan çarpmak
5. Geçme yasağı olan yerde geçmek
6. Doğrultu değiştirme manevrasını yanlış yapmak
7. Şeride tecavüz etmek
8. Kavşakta geçiş önceliğine uymamak
9. Kaplamanın dar olduğu yerde geçiş önceliğine uymamak
10. Manevra genel şartlarına uymamak
11. Yerleşim yeri dışında taşıt yolunda zorunluluk yokken park etmek veya duraklamak, gerekli tedbiri almamak
12. Kurala uygun park edilmiş araca çarpmak

Birden fazla sürücü bu hareketleri yapmışsa kusur oranı yönetmeliğe göre belirlenir. Ehliyetsiz sürmek ağır cezalıdır ama asli kusur listesinde yer almaz.

• Kaza sonrası (md. 81) Ek tehlike yaratmadan hemen durmak ve tedbir almak. İz ve delilleri değiştirmemek. İstenirse kimlik, adres, sürücü belgesi, tescil belgesi ve sigorta bilgilerini göstermek. Kazayı görevlilere bildirip onlar gelene veya izin verene kadar ayrılmamak. Sahibi bulunmayan araca zarar verildiyse yazılı not bırakıp zabıtaya haber vermek.
• Anlaşma Yalnız maddi hasarlı kazada taraflar durumu yazılı tespit edip ayrılabilir.
• Ceza İzleri değiştirmek veya anlaşma dışında izinsiz ayrılmak 46.000 TL'dir. Ölümlü veya yaralanmalı kazada izinsiz ayrılana ayrıca 1-3 yıl hapis ve 2 yıl ehliyet geri alma uygulanır.
• İlk yardım (md. 82) Kaza yerinden geçen veya kazaya karışan sürücü ilk yardım önlemini alır, zabıtaya veya sağlık kuruluşuna haber verir, istenirse yaralıyı en yakın sağlık kuruluşuna götürür.

Ölümlü kazaya asli kusurla sebep olan sürücünün belgesi 1 yıl geri alınır.

SRC Kurye programı, kazaların çoğuna yol açan şerit, hız, geçme, kavşak ve koruyucu donanım kurallarına odaklanır. Program 2918 sayılı Kanunun 46, 51, 54, 57 ve 66. maddelerinin ihlalinden doğan kazaları işler.

• Sürüş kuralları Motosiklet yaya yolunda ve bisiklet yolunda sürülemez. Bir şeritte ikiden fazla motosiklet yan yana gidemez. Motosiklet iki elle sürülür. Arkada oturma yeri yoksa yolcu alınmaz. Bu ihlallerin cezası 5.000 TL'dir.
• Akrobatik sürüş Tek teker, sele üstünde ayağa kalkma gibi hareketler 46.000 TL ceza, 60 gün ehliyet geri alma ve 60 gün araç menidir.
• Şerit Emniyet şeridini kullanmak 20.000 TL, ardı ardına tehlikeli şerit değiştirmek 90.000 TL ve 60 gün geri almadır.
• Kask ve gözlük Koruma başlığı ve gözlüğü kullanmayan sürücü ve yolcuya 2.500 TL. Bir yıl içinde ikinci ihlalde 5.000 TL, üçüncü ve sonrakilerde her seferinde 10.000 TL.
• Alkol Motosiklet hususi otomobil olmadığı için sınır 0,20 promildir.

Taşıma mevzuatı tarafı P1 veya P2 yetki belgesi sahibi kurye işletmesi, kuryelere kask, reflektif yelek, korumalı mont ve eldiven gibi koruyucu ekipman sağlar ve kullanımını takip eder. Uymayana 10 uyarma verilir. Reflektif yelek ve kaskın üzerinde KURYE yazısı ve firmanın U-Net numarası görünür olmalıdır. Uymayana 3 uyarma verilir.

Kurye gönderisi tek parçada en fazla 30 kg ve/veya 300 dm³'tür. Motosiklette taşıma kutusu varsa mevzuata uygun olmalı ve tescil kaydına işlenmelidir. İşletme her kuryeyi kurye listesine kaydeder.

Trafik, insanların birlikte kullandığı ortak bir yaşam alanıdır. Kazaların büyük bölümü yoldan ya da araçtan değil, direksiyondaki insanın kararlarından doğar. 2025 verilerine göre ölümlü ve yaralanmalı kazalarda kusurun yaklaşık %90'ı sürücüden gelir. Bu yüzden sürücünün dikkati, algısı ve duygu durumu güvenliğin temelidir.

• Sürücü profilleri Aceleci, rekabetçi ve sabırsız sürücü (A tipi kişilik) kolay öfkelenir, makas atar, yakın takip yapar. Sakin ve öngörülü sürücü mesafe bırakır, başkasının hatasını kişisel algılamaz.
• Dikkat dağınıklığı Üç türü vardır. Görsel türde göz yoldan, fiziksel türde el direksiyondan ayrılır, bilişsel türde zihin başka yere kayar. Telefon üçünü birden yapar ve kaza riskini yaklaşık 4 kat artırır.
• Algı-reaksiyon süresi Tehlikeyi görüp frene basana kadar geçen süredir. Beklenen olayda yaklaşık 0,7 saniye, beklenmeyen olayda 1,2-1,5 saniyedir. Yorgunluk, alkol, ilaç ve dikkat dağınıklığı bu süreyi uzatır.
• Kör gidilen mesafe 90 km/sa hızda göz 2 saniye yoldan ayrılırsa araç yaklaşık 50 metre kontrolsüz yol alır.
• Stres ve öfke Kısa süreli stres uyanıklığı artırabilir, sürekli stres görüşü ve dikkati daraltır. Öfke anında haklı çıkmaya çalışmak riski büyütür. Mesafe açmak, olayı kişiselleştirmemek, derin nefes almak ve molayı etkin kullanmak işe yarayan yöntemlerdir.

2026'dan beri trafikte saldırı amacıyla başka bir aracı ısrarla takip etmek ya da bu amaçla araçtan inmek yasaktır. Cezası 180.000 TL'dir, sürücü belgesi 60 gün geri alınır ve araç 60 gün trafikten men edilir. Sık karıştırılan nokta şudur. Tepki süresi kolay kısalmaz, ama hız düşürülüp takip mesafesi artırılarak risk azaltılır. Uzun süre direksiyonda kalan sürücü için doğru oturma, molada esneme hareketleri ve gerçekçi zaman planı da psikolojik dayanıklılığın parçasıdır.

Yorgunluk, uykusuzluk ve stres sürücünün dikkatini azaltır, tepki süresini uzatır ve karar vermeyi bozar. Uzun ve tekdüze yolda en büyük tehlike mikro uykudur. Sürücü birkaç saniye uyuyakalır ve bunu çoğu zaman fark etmez.

• Yorgunluk belirtileri Sık esneme, göz kapaklarının ağırlaşması, şeridin dışına kayma, hızın farkında olmadan değişmesi ve son kilometreleri hatırlamamak.
• Tek gerçek çare Durup dinlenmek ve uyumaktır. Cam açmak, müzik ve kahve yalnız kısa süre oyalar.
• Yasal alt sınırlar 4,5 saat kesintisiz sürüşten sonra en az 45 dakika mola verilir. Günlük sürüş genel kural olarak 9 saati geçmez. Günlük dinlenme en az 11 saattir.
• Stres Zaman baskısı, sıkışık trafik ve müşteri gerginliği başlıca kaynaklardır. Gerçekçi olmayan varış saati yolda değil, yola çıkmadan önce konuşulur.
• İlaçlar Uyku yapan ya da dikkati azaltan ilaçlar kullanılmadan önce hekime danışılır.

Alkol, uyuşturucu ve uyarıcı maddeler algıyı ve muhakemeyi bozar. Hususi otomobil dışındaki araçları kullanan sürücüler için alkol sınırı 0,20 promildir. Bu sınırın üzerinde yakalanan ticari sürücüye 25.000 TL ceza verilir ve sürücü belgesi 6 ay geri alınır. Beş yıl içinde ikinci ihlalde 50.000 TL ceza ve 2 yıl, üçüncü ihlalde 150.000 TL ceza ve 5 yıl geri alma uygulanır.

Uyuşturucu ya da uyarıcı madde aldığı tespit edilen sürücüye 150.000 TL ceza verilir ve belgesi iptal edilir. Ölçüm yaptırmayan sürücüye de 150.000 TL ceza ve 5 yıl geri alma uygulanır. Yük ve yolcu taşımacılığı yapılan araçlarda alkol veya ölçüm yaptırmama ihlali beş yılda toplam üç kez yapılırsa sürücü belgesi iptal edilir.

Adap, toplum içinde uyulan görgü ve nezaket kurallarının bütünüdür. Trafik adabı ise bu kuralların yoldaki karşılığıdır. Trafik kurallarına uymak yalnız yasal bir zorunluluk değildir. Saygı, sabır, nezaket, sorumluluk ve başkalarının can ve mal güvenliğini gözetmek gibi adap ilkelerinin yolda görünen hâlidir.

• Yazılı kurallar Kanun ve yönetmeliklerdir. Uymayana ceza ve belge iptali gibi hukuki yaptırımlar uygulanır.
• Yazısız kurallar Görgü, örf ve ahlak kurallarıdır. Yaptırımı toplumun tepkisi ve kınamasıdır. Rampada zorlanan ağır taşıta yol vermek, teşekkür için el kaldırmak bu türdendir.
• Ortak yaşam alanı Yol yaya, bisikletli, yaşlı, çocuk ve engelli herkesindir. Büyük ve güçlü aracın sürücüsü daha fazla sorumluluk taşır.
• Örnek davranışlar Yağmurda yayaya su sıçratmamak için yavaşlamak, geçişini bitiremeyen yaşlıya korna çalmamak, acemi sürücünün hatasını büyütmemek.
• Hak ve feragat Geçiş hakkı sizde olsa bile kazayı önlemek için yol vermek adabın gereğidir.

Kanun da adabı korur. Aracı kamunun rahat ve huzurunu bozacak ya da kişilere zarar verecek şekilde saygısızca sürmek ve araçtan bir şey atmak yasaktır. Bu kurala uymayan sürücüye 1.000 TL ceza verilir. Seyir hâlinde telefonla konuşmak da aynı maddede yasaklanmıştır ve 2026'da ilk ihlalin cezası 5.000 TL'dir. Profesyonel sürücü yolda firmasını ve mesleğini temsil eder. Logolu araçla yapılan her kaba hareket mesleğin itibarını zedeler. Sınavda adap sorularında doğru şık hemen her zaman sakin, saygılı ve kurala uygun davranıştır.

Trafikte temel değerler, kuralların ötesinde sürücünün tutumunu belirleyen ilkelerdir. Değer temelli davranış sürüş güvenliğini doğrudan artırır, çünkü çatışmayı ve riskli manevrayı azaltır. Sınavda genellikle bir davranış verilir ve hangi değere karşılık geldiği sorulur.

• Sabır Beklemeyi ve yavaşlığı hoşgörüyle karşılamaktır. Geçişini bitiremeyen yayayı beklemek, kuyrukta sırayı korumak sabırdır.
• Zarafet Davranışta incelik ve kibarlıktır. Yol veren sürücüye el kaldırarak teşekkür etmek, sakin bir dil kullanmak zarafettir.
• Tolerans (hoşgörü) Başkasının hatasını büyütmemek ve anlayışla karşılamaktır. Acemi sürücünün tereddüdüne korna çalmamak bu değere örnektir.
• Özveri (feragat) Başkasının güvenliği için kendi hakkından vazgeçmektir. Hakkın olsa bile kazayı önlemek için yol vermek özveridir.
• Empati Kendini karşındakinin yerine koymaktır. Yavaş giden araçta hasta, yaşlı ya da ağır yük olabileceğini düşünmek empatidir.
• Öfke yönetimi Öfkeyi fark edip davranışa dönüştürmeden kontrol etmektir. Önü kesildiğinde mesafe açmak, takip etmemek ve derin nefes almak öfke yönetimidir.

Programlar bu değerlere sorumluluk, saygı, adalet, duyarlılık ve yardımseverliği de ekler. Sık karıştırılan nokta şudur. Öfke bir değer değil, yönetilmesi gereken bir duygudur. Şıklarda öfke, inatlaşma ya da aşırı tepki görürseniz bunlar değerin eksikliğini anlatır. Değerlere uymayan davranış zamanla kural ihlaline de dönüşür. Örneğin öfkeyle bir aracı ısrarla takip etmek 2026'dan beri 180.000 TL ceza ve 60 gün sürücü belgesi geri alma yaptırımı taşır.

Trafikte iletişim, sürücülerin, yayaların ve görevlilerin birbirinin niyetini doğru anlamasını sağlar. Anlaşılır iletişim kazayı önler, kışkırtıcı iletişim ise gerilimi ve riski büyütür. İletişim ışıkla, sesle, sözle ve beden diliyle kurulur.

• Anlayış ve karşılıklı iletişim Niyetini zamanında gösteren sürücü diğerlerine hazırlanma fırsatı verir. Sinyali erken vermek ve şerit değiştirmeden önce aynadan kontrol etmek bunun temelidir.
• Beden dili El-kol hareketi, ısrarlı selektör ve uzun korna karşı tarafı kışkırtır. Özür ya da teşekkür için el kaldırmak gerilimi düşürür.
• Korna ve selektör Tehlikeyi önlemek için kısa uyarı amacıyla kullanılır. Cezalandırmak, acele ettirmek ya da öfke boşaltmak için kullanılmaz.
• Konuşma üslubu Kazada ya da tartışmada bağırmadan, “Siz iyi misiniz?” gibi sakin bir cümleyle başlanır. Suçlayan cümleler yerine durumu anlatan ben dili kullanılır.
• Görevlilerle iletişim Polis ve jandarmaya karşı sakin olunur, eller görünür tutulur, belgeler istendiğinde verilir. İtiraz tartışarak değil, yasal yoldan yapılır.

Olumsuz iletişim kanunla da sınırlanmıştır. Trafikte saldırı amacıyla başka bir aracı ısrarla takip etmek ya da bu amaçla araçtan inmek yasaktır. Cezası 180.000 TL'dir, sürücü belgesi 60 gün geri alınır, araç 60 gün trafikten men edilir. Seyir hâlinde cep telefonu kullanan sürücüye 5.000 TL ceza verilir. Bir yıl içinde ikinci ihlalde ceza 10.000 TL, üçüncü ve sonraki ihlallerde 20.000 TL olur ve belge her seferinde 30 gün geri alınır. Hakaret eden bir sürücüye karşılık verilmez, göz teması kesilir ve araya mesafe konur. Tehdit sürerse güvenli bir yerde durup 112 aranır.

Trafikte hak ihlali, bir sürücünün davranışıyla başkasının yaşam hakkını, temiz bir çevrede yaşama hakkını ya da yolu güvenle ve eşit kullanma hakkını çiğnemesidir. Program konuyu yaşam ve çevre hakkı ile birey ve toplum hakkı başlıklarında ele alır. Her ihlalin bir sebebi ve topluma dönen bir sonucu vardır.

• Yaşam hakkı Hız, alkol, yorgun sürüş ve kural ihlalleri başkalarının canını riske atar. Kemer takmamak ise kişinin kendi yaşam hakkını ve ailesinin geleceğini tehlikeye atar.
• Çevre hakkı Egzoz ayarıyla oynayıp kara duman çıkarmak, gereksiz korna ve gürültü, araçtan çöp atmak, yola çıkan hayvanları gözetmemek çevreye karşı ihlaldir.
• Birey hakkı Kaldırıma ya da engelli rampasına park etmek yayayı, tekerlekli sandalye kullananı ve bebek arabalı ebeveyni yola inmeye zorlar. Yaya geçidini ve görme engelliler için yapılan kabartmalı yüzeyi kapatmak da aynıdır.
• Toplum ve kamu hakkı Bariyere, levhaya ya da kamu malına zarar verip kaçmak, kuyruğu beklemeden araya girmek, emniyet şeridini işgal etmek herkesin hakkını ihlal eder.

Hak ihlallerinin sebepleri çoğunlukla acele, bencillik, öfke ve sorumsuzluktur. Sonuçları kaza, yaralanma, çevre kirliliği, toplumsal gerginlik ve kamu kaynaklarının boşa harcanmasıdır. Kanun bazı ihlalleri doğrudan cezalandırır. Kazaya karışıp zabıtanın iznini almadan zaruret dışında olay yerinden ayrılan ya da kaza yerindeki izleri değiştiren sürücüye 46.000 TL ceza verilir. Ölümlü ya da yaralanmalı kazada izinsiz ayrılmanın karşılığı 1 yıldan 3 yıla kadar hapis ve sürücü belgesinin 2 yıl geri alınmasıdır. Profesyonel sürücü yükleme ve boşaltmada da kaldırımı ve rampayı kapatmamaya özen gösterir.

Navigasyon yaygın olsa da harita okuma ticari sürücü için temel bir beceridir. Güzergâhı bir bütün olarak görmek, köprü, tünel, tonaj ve yükseklik kısıtlarını önceden planlamak ve sinyal kesildiğinde yolu bulmak harita bilgisiyle mümkündür.

• Ölçek Haritadaki uzunluğun gerçekteki uzunluğa oranıdır. Gerçek uzunluk, haritadaki uzunluk ile ölçeğin paydası çarpılarak bulunur. 1/1.000.000 ölçekte 1 cm 10 km, 1/500.000 ölçekte 1 cm 5 km, 1/25.000 ölçekte 1 cm 250 m eder.
• Büyük ve küçük ölçek Paydası küçük olan harita (1/25.000) büyük ölçeklidir ve ayrıntı çoktur. Paydası büyük olan harita (1/1.000.000) küçük ölçeklidir ve geniş alan gösterir.
• Yön Haritanın üst kenarı kuzey, alt kenarı güney, sağı doğu, solu batıdır. Pusulanın renkli ucu kuzeyi gösterir.
• Renk ve işaret Mavi su, yeşil alçak ova, sarıdan kahverengiye geçiş yükselen araziyi gösterir. Yollar türüne göre farklı renk, kalınlık ve numarayla çizilir. İşaretlerin anlamı lejantta yazar.
• Koordinat Enlem ekvatora göre kuzey-güney, boylam başlangıç meridyenine göre doğu-batı konumunu verir.

Rota planlanırken önce kısıtlar kontrol edilir. Köprü ve tünel yüksekliği, tonaj sınırı ve ağır taşıt yasağı olan saatler not edilir. Mola ve dinlenme yerleri sürüş sürelerine göre belirlenir. Kapalı yol ve kötü hava için alternatif güzergâh hazırlanır. Ağır taşıtta araç yüksekliği ve ağırlığı girilebilen navigasyon profili kullanılır. Otomobil navigasyonu bu kısıtları bilmez ve aracı alçak bir alt geçide ya da dar bir sokağa yönlendirebilir. Unutmayın, haritada ölçülen mesafe kuş uçuşudur. Virajlar nedeniyle sürülen yol bundan uzundur.

Taşımacılık işleri artık telefon, uygulama ve internet üzerinden yürüyor. Bu kolaylık yeni riskler de getirir. SRC 3 yenileme programı sahte yük ilanı, kimlik avı ve önce ödeme dolandırıcılığını yeni bir konu olarak işler. Telefon güvenliği ve müşteri verilerinin korunması da bu konunun parçasıdır.

• Sahte yük ilanı Piyasanın çok üstünde navlun, acele ettiren dil, doğrulanamayan firma ve yalnız mesajla yürüyen iletişim tehlike işaretidir. Firma vergi numarası, adres ve sabit telefon gibi resmî kanallardan teyit edilmeden yola çıkılmaz.
• Kimlik avı (oltalama) Banka, kargo, kurum ya da firma adına gelen sahte mesaj veya e-postayla şifre, kart bilgisi ya da doğrulama kodu istenir. Bilinmeyen bağlantıya tıklanmaz, kod kimseyle paylaşılmaz.
• Önce ödeme dolandırıcılığı İş ya da yük karşılığında önce kapora, sigorta, komisyon ya da masraf adı altında para istenir. Para gönderildikten sonra iş ortadan kaybolur.
• Telefon güvenliği Cihaz PIN, parola ya da biyometrik kilitle korunur. Uygulamalar resmî mağazadan indirilir, güncellemeler ertelenmez. Kaybolan telefon hemen firmaya bildirilir.
• Müşteri verisi Teslim adresi, telefon numarası ve sevkiyat bilgisi işin dışında kullanılmaz, sosyal medyada paylaşılmaz.

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun 12. maddesine göre veri sorumlusu, kişisel verilerin hukuka aykırı işlenmesini ve erişilmesini önlemek ve verileri muhafaza etmek için gerekli teknik ve idari tedbirleri almak zorundadır. Verileri işleyen kişiler de öğrendikleri verileri amacı dışında kullanamaz ve başkasına açıklayamaz. Bu yükümlülük görevden ayrıldıktan sonra da sürer. Veriler yetkisiz kişilerce ele geçirilirse veri sorumlusu durumu en kısa sürede ilgili kişiye ve Kişisel Verileri Koruma Kurulu'na bildirir. Şüpheli bir durumda sürücü kendi başına işlem yapmaz, firmasına haber verir.

İlk yardım, ani bir hastalık ya da yaralanmada, sağlık ekibi gelene kadar olay yerindeki imkânlarla ve ilaç kullanmadan yapılan hayat kurtarıcı uygulamalardır. İlk yardımcı tanı koymaz ve ilaç vermez. Acil tedavi ise sağlık personelinin ambulansta ya da hastanede ilaç ve tıbbi cihazla yaptığı müdahaledir.

• İlk yardımın amaçları Hayati tehlikeyi ortadan kaldırmak, yaşamsal fonksiyonları sürdürmek, durumun kötüleşmesini önlemek ve iyileşmeyi kolaylaştırmak.
• Koruma Önce olay yeri ve ilk yardımcının kendi güvenliği sağlanır. Araç güvenli yere çekilir, dörtlüler yakılır, reflektif yelek giyilir, reflektör konur, kazalı aracın kontağı kapatılır.
• Bildirme 112 aranır. Ne olduğu, tam yer, yaralı sayısı ve durumu, yangın ya da sızıntı gibi ek tehlike, arayanın adı ve telefonu bildirilir. Görevli söylemeden telefon kapatılmaz.
• Kurtarma Yaralıya hızlı ama sakin müdahale edilir. Önce hayatı tehdit eden durumlar ele alınır.
• Hayat kurtarma zinciri Sağlık kuruluşuna erken haber vermeyle başlar, olay yerindeki ilk yardım, ambulans ekibinin müdahalesi ve hastanedeki tedaviyle sürer. Bir halka koparsa yaşam şansı azalır.

112 ambulans, itfaiye, polis, jandarma ve diğer acil hizmetler için tek acil çağrı numarasıdır ve ücretsizdir. Kaza yerinden geçen ya da kazaya karışan sürücü, ilk yardım önlemlerini almak, olayı en yakın zabıtaya veya sağlık kuruluşuna bildirmek ve yetkililer isterse yaralıyı sağlık kuruluşuna götürmekle yükümlüdür. Sınavda en çok KBK sırası sorulur. Doğru sıra Koruma, Bildirme, Kurtarma'dır. Koruma atlanırsa ilk yardımcının kendisi de kazazede olabilir. Sinir, solunum ve dolaşım sistemleri hakkındaki temel bilgi, bilinç, solunum ve dolaşımın neden ilk kontrol edildiğini anlamayı sağlar.

Kaza yerine ulaşan sürücünün ilk görevi yaralıya koşmak değil, olay yerini değerlendirip güvenliği sağlamaktır. İkinci bir kaza hem yaralı sayısını artırır hem de yardım edecek kişiyi azaltır.

• Güvenli durma Araç kaza yerini geçip trafiği kapatmayacak şekilde güvenli yere çekilir. Dörtlüler yakılır, reflektif yelek giyilir.
• Reflektör Gelen sürücülerin en az 150 metreden açıkça görebileceği şekilde konur. Viraj ve tepe üstünde araçtan en az 30'ar metre uzağa, yine 150 metreden görülecek biçimde yerleştirilir.
• Tehlikeyi azaltma Kazalı araçların kontağı kapatılır, el freni çekilir, çevrede sigara içilmesine izin verilmez. Meraklılar uzaklaştırılır, birine 112'yi arama, birine trafiği yavaşlatma görevi verilir.
• Tehlikeli madde Turuncu plakalı araç varsa yaklaşılmaz, rüzgâr arkaya alınarak uzak durulur. Plakadaki numaralar ve görülen tehlike 112'ye bildirilir.
• Durum değerlendirmesi Yaralı sayısı, bilinç ve solunum, sıkışan kişi, yangın ya da yakıt sızıntısı belirlenir. Omurga şüphesi olan yaralı tehlike yoksa araçtan çıkarılmaz.

Kurtarma ekiplerinin görev alanı farklıdır. Ambulans tıbbi müdahale ve hastaneye nakli, itfaiye yangın söndürmeyi ve sıkışan kişiyi kurtarmayı, AFAD ise afet ve büyük çaplı acil durumları yürütür. Araçta yangın çıkarsa motor durdurulur, kişiler sakin ve hızla tahliye edilip araçtan uzakta toplanır. Saldırgan biriyle karşılaşılırsa tartışmaya girilmez, mesafe korunur, 112 aranır.

Kazaya karışan sürücü ek tehlike yaratmadan hemen durmak, güvenlik tedbirlerini almak ve trafiği etkilemiyorsa kanıt ve izler dahil kaza yerini değiştirmemek zorundadır. Zabıtanın izni olmadan zaruret dışında olay yerinden ayrılmanın cezası 46.000 TL'dir. Kaza raporunda yer, saat, araçlar, hasar ve tanıklar nesnel olarak yazılır, tahmin katılmaz.

Temel yaşam desteği (TYD), solunumu ve dolaşımı duran kişide sağlık ekibi gelene kadar beyne oksijenli kan gitmesini sağlar. Güncel kılavuzlara göre erişkinde sıra şöyledir.

1. Ortam güvenliği sağlanır.
2. Omuzlara hafifçe dokunup yüksek sesle “İyi misiniz?” diye sorularak bilinç kontrol edilir.
3. Yanıt yoksa 112 aranır, telefon hoparlöre alınır, varsa otomatik şok cihazı (OED) istenir.
4. Baş geri-çene yukarı pozisyonuyla hava yolu açılır.
5. En fazla 10 saniye bak-dinle-hisset ile solunum değerlendirilir. Seyrek, hırıltılı iç çekme normal solunum değildir.
6. Normal solunum yoksa 30 göğüs basısı ve 2 kurtarıcı soluk döngüsüne başlanır.

• Göğüs basısı Göğsün ortasına, kollar bükülmeden, 5-6 cm derinlikte ve dakikada 100-120 hızda yapılır. Her basıdan sonra göğüs tam geri gelir. Soluk verilemiyorsa kesintisiz bası yapılır, iki kişi varsa yaklaşık 2 dakikada bir yer değiştirilir.
• Derlenme pozisyonu Bilinci kapalı, normal soluyan ve travma şüphesi olmayan kişi yan yatırılır.
• Hava yolu tıkanması Kişi öksürebiliyorsa öksürmeye teşvik edilir. Tam tıkanmada 5 sırt vuruşu ve 5 karın basısı (Heimlich) dönüşümlü yapılır. Bebeğe karın basısı yapılmaz.
• Kanama Önce doğrudan ve sıkı bası yapılır. Durmayan hayati kol-bacak kanamasında turnike yaranın 5-7 cm üstüne uygulanır, saat not edilir, ilk yardımcı gevşetmez. Atardamar kanı açık kırmızıdır ve fışkırır.
• Kırık ve çıkık Kırık, üstündeki ve altındaki eklemlerle birlikte tespit edilir. Çıkık yerine oturtulmaz.

Şokta deri soluk, soğuk ve nemlidir, nabız hızlı ve zayıftır. Kanama durdurulur, üstü örtülür, ağızdan bir şey verilmez. Eski bilgiler artık kullanılmaz. Erişkinde 4-5 cm derinlik, dakikada 60 bası ve 15:2 oranı yanlıştır.

Yaralıyı taşımak ilk yardımın en riskli işlerinden biridir. Yanlış hareket, özellikle omurga yaralanmasında kalıcı felce yol açabilir. Temel kural şudur. Tehlike yoksa yaralı yerinden oynatılmaz ve 112 beklenir. Taşımadan önce hayatı tehdit eden durumlar ele alınır, taşıma boyunca solunum izlenir.

• Acil taşıma Yangın, patlama, duman, yakıt sızıntısı ya da trafik tehlikesi gibi hayati bir risk varsa veya temel yaşam desteği için zorunluysa yapılır.
• Rautek (Rentek) manevrası Araçta oturan yaralıyı baş-boyun-gövde eksenini koruyarak çıkarma tekniğidir. Kontak kapatılır, kemer çözülür, ayakların sıkışmadığı kontrol edilir. Kurtarıcı arkadan kollarını yaralının koltuk altlarından geçirip bir kolunu kavrar, başını kendi omzuna dayar ve yaralıyı güvenli uzaklığa çeker.
• Sürükleme Tek kurtarıcının kısa mesafede kullandığı yöntemdir. Yaralı vücudun uzun ekseni doğrultusunda, baş-boyun-gövde birlikte hareket edecek şekilde çekilir. Yana doğru çekilmez.
• Çıplak elle taşıma Bilinci açık ve yürüyebilen kişiye destek olarak yürütmek ya da hafif bir kişiyi kucakta taşımak gibi yöntemlerdir. Omurga şüphesinde kullanılmaz.
• Sedye ile taşıma Yaralı sedyeye baş-boyun-gövde ekseni bozulmadan, kurtarıcıların birlikte ve komutla yaptığı hareketle yerleştirilir. Sedyede sabitlenir, taşıma boyunca durumu gözlenir.

Kusma olursa baş, boyun ve gövde birlikte yana çevrilir. Motosiklet kazasında kask, hava yolunu açmak gibi zorunlu bir neden yoksa çıkarılmaz. Kurtarıcı kendini de korur. Kaldırırken dizlerini büker, sırtını düz tutar, ağırlığı bacaklarıyla kaldırır. Sınavda en çok sorulan nokta Rautek manevrasının yalnız hayati tehlike varken uygulanmasıdır. Tehlike yokken yaralıyı araçtan çıkarmak ilk yardımcının işi değildir.

Ekonomik araç kullanmak hem yakıt giderini hem de çevreye verilen zararı azaltır. Yakıt taşımacılığın en büyük gider kalemlerinden biridir. Küçük yüzdeler yüksek kilometrede büyük litrelere dönüşür. Program ekonomik sürüşü bakım, yük, sürüş tarzı ve doğru vites başlıklarında işler.

• Düzenli bakım Tıkalı hava filtresi, ayarsız enjektör ve aksayan bakım tüketimi artırır.
• Lastik basıncı Düşük basınç yuvarlanma direncini ve lastik ısısını artırır. Hem tüketim hem patlama riski yükselir. Basınç lastik soğukken ölçülür.
• Aşırı yük ve aerodinamik Gereksiz yük taşınmaz. Branda gergin tutulur, rüzgârlık yüke göre ayarlanır.
• Hız Hava direnci hızın karesiyle artar. Yüksek hızdan kaçınmak tüketimi belirgin düşürür.
• Rölanti Hareketsiz beklemelerde motor durdurulur. Rölantide çalışan motor yol almadan yakıt yakar.
• Sürüş tarzı Trafiği önceden okuyup akıcı sürmek, ani hızlanma ve sert frenden kaçınmak gerekir. Viteste gaz bırakılınca dizel motor yakıt püskürtmeyi keser. Boşa alarak inmek hem yakıt harcar hem de motor frenini yok ettiği için tehlikelidir.
• Klima Gereksiz çalıştırılmaz, uygun sıcaklıkta kullanılır.

Doğru vites seçimi için tork, güç ve devir kavramları bilinir. Tork motorun döndürme kuvvetidir. Güç bu kuvvetle birim zamanda yapılan iştir. Devir saatinin yeşil bölgesi motorun yüksek tork ürettiği ve az yakıt tükettiği aralıktır. Motor bu bantta tutulur, yüksek viteste düşük devirde zorlanmaz. Güzergâh ve zaman planlaması da maliyeti etkiler. Trafik yoğunluğunu, yol çalışmalarını ve hava durumunu önceden bilen sürücü gereksiz bekleme ve dolaşma yapmaz. Ekonomik sürüş güvenli sürüşle örtüşür. Sabit hız ve geniş takip mesafesi hem yakıtı hem frenleri korur.

Taşımacılık mevzuatı sık değişir. 2025 ve 2026'da ceza tutarları, yaş kuralları, takograf ve kış lastiği düzenlemeleri yenilendi. Kanunu bilmemek mazeret sayılmaz. Bu yüzden profesyonel sürücü güvenilir kaynakları tanır ve değişiklikleri düzenli takip eder.

• Resmî Gazete Kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ve yönetmeliklerin resmî olarak yayımlandığı yerdir. Bir düzenleme yayımla birlikte ya da metinde belirtilen tarihte yürürlüğe girer.
• Mevzuat Bilgi Sistemi mevzuat.gov.tr adresinde kanun ve yönetmeliklerin değişiklikleri işlenmiş güncel metni bulunur.
• Bakanlık ve kurumlar Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı duyuruları ve e-Devlet işlemleri SRC, yetki belgesi ve U-ETDS konusunda, Emniyet Genel Müdürlüğü trafik kuralları ve cezalarda, Karayolları Genel Müdürlüğü yol durumunda, Meteoroloji hava uyarılarında başvurulacak kaynaktır.
• Meslek kuruluşları ve meslektaşlar Şoför odaları, dernekler, firma eğitimleri ve deneyimli meslektaşların paylaşımı da bilgi kaynağıdır. Paylaşılan bilgi resmî metinle doğrulanır.

Güncel örnekler konunun önemini gösterir. Kış lastiği dönemi 15 Kasım-15 Nisan olarak belirlendi. Eski bilgiyle 1 Aralık'ı bekleyen sürücü iki hafta kurala aykırı yol yapar. 29 Ocak 2026 değişikliğiyle 66 yaşını dolduran sürücünün SRC belgesi geçici olarak geçersiz olur. Sağlık ve psikoteknik raporuyla yeniden geçerli hâle gelir, 69 yaşında iptal edilir.

66 yaşından sonra ilk defa SRC verilmez. Başkasına ait takograf sürücü kartını kullanan sürücünün de kartın sahibinin de SRC belgesi iptal edilir. SRC sınavı elektronik ortamda yapılır. Sınav 40 soru ve 60 dakikadır, 60 puan (24 doğru) yeterlidir, 8 sınav hakkı vardır. Kaynağı belirsiz sosyal medya paylaşımı kullanılmaz, resmî duyuru beklenir.

Etik, doğru ile yanlışı inceleyen ahlak bilimidir. Meslek etiği ise bir mesleği yapanların uyması beklenen davranış ilkeleridir. Hukuk kuralına uymayana yaptırım uygulanır. Etik ilke ise kimse görmese de doğru olanı yapmayı ister. Taşımacılıkta ikisi çoğu zaman örtüşür, çünkü sürücü ve yönetici başkasının canından ve malından sorumludur.

• Yazılı normlar Kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ve yönetmelik gibi devletin koyduğu kurallardır. Yaptırımı ceza ve belge iptalidir.
• Yazısız normlar Örf, âdet, görgü ve ahlak kurallarıdır. Yaptırımı toplumun tepkisi ve kınamasıdır.
• Doğruluk Hasarı, eksiği ve gecikmeyi saklamadan bildirmek.
• Yasallık Kimse bakmıyorken de kurala uymak.
• Yeterlik İşin gerektirdiği belge, bilgi ve beceriye sahip olmak. Doğru SRC türü ve geçerli psikoteknik belgesi buna örnektir.
• Güvenilirlik Yükü ve yolcuyu emanet bilmek, gizli bilgiyi paylaşmamak.
• Mesleğe bağlılık Eğitimlere katılmak, bilgisini yeni başlayanlarla paylaşmak, mesleğin itibarını korumak.

Ahilik, Anadolu'da esnaf ve zanaatkârları bir araya getiren, dürüstlüğü, işini özenle yapmayı, yardımlaşmayı ve usta-çırak ilişkisi içinde meslek öğretmeyi esas alan köklü bir kültürdür. Program bu kültürle birlikte ahlaklı, dürüst, güvenilir, saygılı, sabırlı ve güler yüzlü olmayı, hak ve hukuka riayeti vurgular.

Bazı etik dışı davranışlar aynı zamanda suçtur ya da ağır yaptırım taşır. Başkasına ait takograf sürücü kartını kullanan sürücünün de kartın sahibinin de SRC belgesi iptal edilir. Denetimde ayrıcalık için para teklif etmek suçtur. Sınavda “kimse görmüyor” ya da “firma istedi” gerekçesine dayanan şık yanlıştır. Doğru şık dürüst, güvenli ve kurala uygun davranıştır.

Kuryelik, karayolu taşıma mevzuatında tanımı yapılmış bir meslektir. Karayolu Taşıma Yönetmeliğine göre kurye, kurye gönderisini taşıyan kişi veya şofördür. Kurye işletmecisi ise gönderinin kendi gözetim ve denetimi altında taşınmasını ya da dağıtımını yapan gerçek veya tüzel kişidir. Bu tanımlar 15 Mayıs 2025 değişikliğiyle geldi; eski "dağıtım işletmeciliği" yerini "kurye işletmeciliği"ne bıraktı.

• Kurye gönderisi Tek parçada en fazla 30 kg ve/veya 300 dm³ olan eşyadır. Tasnif ya da aktarma yapılmaz, taşımacı gönderiyi ayrıca paketlemez.
• Kargodan farkı Gönderi bir merkezde toplanıp ayrıştırılıyor ve aktarılıyorsa iş kargo işletmeciliğine döner. Kargo M1/M2, kurye P1/P2 belgesiyle yapılır.
• Kurye listesi P türü belge sahibinin kuryelerini gösteren listedir; elektronik ortamda da tutulabilir.
• Kurye faaliyet belgesi Kuryenin mesleki yeterliğini gösteren belgedir.
• SRC Kurye Yalnız motosiklet veya moped (motorlu bisiklet) ile kurye gönderisi taşıyan şoför içindir. Başka SRC türlerini kapsamaz, onlar da SRC Kurye'yi kapsamaz.

Kurye işletmeciliği P türü yetki belgesiyle yapılır. P1 bir il içinde ya da farklı illerin komşu ilçeleri arasında geçerlidir; 5 özmal motorlu taşıt ve 100.000 TL sermaye ister. P1* aynı alanda en fazla 3 taşıtla çalışan esnaf kurye içindir; sermaye ve asgari taşıt aranmaz. P2 bir ya da birden çok ilde geçerlidir; 30 özmal taşıt ve 500.000 TL sermaye ister. Belgeye eklenecek motosiklet ve moped kural olarak en çok 10 yaşında olmalıdır. Eski dağıtım amaçlı P1 belgeleri M1'e, P2 belgeleri M2'ye çevrildi.

Kuryenin görevi gönderiyi güvenle, hasarsız ve makul sürede ulaştırmaktır. Temel nitelikler zaman yönetimi, iletişim becerisi, dikkat ve sorumluluk bilincidir. Bu ünite 3 ders saatidir; güvenli sürüş ve ekonomik araç kullanma da burada işlenir. SRC Kurye programının tamamı 25 ders saatidir.

Kurye gün boyu farklı adreslere gider, çoğu zaman tek başına çalışır ve yanında değerli eşya ya da nakit bulunabilir. Bu yüzden program kişisel güvenliği ve gönderi güvenliğini ayrı bir konu olarak işler.

• Teslimat noktası Adrese varmadan çevreyi gözden geçir. Işıksız, tenha ya da kapalı alanlarda dikkatli ol. Şüpheli bir durum sezersen teslimatı beklet ve işletmeye haber ver.
• Nakit teslimi Parayı açıkta sayma, gereğinden fazla nakit taşıma, her tahsilatı kayda geçir.
• Motosikletin güvenliği Aracı anahtarı çekip kilitleyerek bırak, taşıma kutusunu kapalı tut.
• Saldırı ve gasp Can güvenliği gönderiden önce gelir. Karşı koyma, 112'yi ara, olayı işletmeye bildir ve kayda geçir.

Koruyucu ekipmanı sağlamak ve kullanılmasını takip etmek P1 ve P2 sahibinin görevidir; aykırılıkta firmaya 10 uyarma verilir. Ekipman denince standarda uygun kask, reflektif yelek, korumalı mont ve eldiven gibi kişisel koruyucu donanım (KKD) anlaşılır. Firma, yelek ve kaskın üzerine görünür biçimde "KURYE" ibaresini ve kendi U-Net numarasını yazdırmak zorundadır. Bu yazı yoksa firmaya 3 uyarma verilir. 2026'da bir uyarmanın bedeli 741 TL'dir.

Trafikte sorumluluk sürücüdedir. Kask ve koruma gözlüğü kullanmayan sürücü ve yolcuya 2026'da 2.500 TL ceza yazılır. Bir yıl içinde ikinci ihlalde 5.000 TL, üçüncü ve sonrakilerde her seferinde 10.000 TL uygulanır. Motosiklette taşıma kutusu varsa kutu mevzuata uygun olmalı ve araç tescil kayıtlarına, yani ruhsata işlenmiş olmalıdır. Uygun değişiklik 30 gün içinde tescile işletilmezse işletene 1.000 TL, mevzuata aykırı değişiklikte 5.000 TL ceza yazılır ve araç trafikten men edilir.

Bir işverene bağlı çalışan kurye işçidir. Çalışma koşullarını 4857 sayılı İş Kanunu, sosyal güvenliğini 5510 sayılı Kanun, işsizlik sigortasını 4447 sayılı Kanun düzenler. "Yasal haklar ve mesleki yükümlülükler" ünitesi 5 ders saatiyle kurye programının en uzun ünitesidir.

• İş kazası Görev sırasında geçirilen trafik kazası da iş kazasıdır. İşveren kazayı 3 iş günü içinde SGK'ya bildirir. Program 5510 sayılı Kanunun iş kazası, meslek hastalığı ve bu sigortadan sağlanan haklarla ilgili 13, 14 ve 16. maddelerine işaret eder.
• İşsizlik sigortası İşini kendi isteği ve kusuru dışında kaybeden sigortalının hakları için 4447 sayılı Kanunun 47, 49 ve 50. maddeleri işlenir.
• Sigortalı çalışma İşe girişi bildirmek işverenin görevidir. Sigortasız çalışmak kazada, hastalıkta ve emeklilikte hak kaybı demektir.

Esnaf kurye kendi adına çalışır; hem sürücü hem işletmecidir. Program, serbest çalışan kuryenin de meslekteki hak ve sorumluluklara aynı ölçüde sahip olduğunu vurgular. Hakkını bilmek kadar yükümlülüğe uymak da önemlidir. Kurye, işverenin güvenlik talimatlarına uymak ve fark ettiği tehlikeyi bildirmekle görevlidir.

Kurye işletmecisinin yükümlülükleri Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 43/A maddesinde sayılır. Yaptırımlar P1 ve P2 belge sahibine uyarma olarak verilir. 2026'da bir uyarmanın bedeli 741 TL'dir. Kurye de bu kuralları bilmeli, çünkü sahada kuralı uygulayan kişidir.

• Bozulabilir gıda Firma gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür; soğuk ve sıcak zincir korunur.
• Mülki amir kararları Firma, valilik ve kaymakamlığın geçici kararlarına ve genel emirlerine uymak zorundadır.
• Ek hizmetler Alıcı isterse teslimat saat aralığı, temassız teslimat ya da üçüncü kişiye teslimat sunulabilir.
• M1 ve M2 sahipleri Bu yükümlülüklere uymak şartıyla M1 sahibi P1, M2 sahibi P2 kapsamında da çalışabilir.

Program taşınması riskli gönderileri ayrıca sayar. Tehlikeli ve yasak maddeler, canlı hayvanlar, kırılabilir ya da değerli eşya ve motosikletin dengesini bozacak ağırlıktaki gönderiler bu gruptadır. Motosiklette yönetmelikte izin verilenden fazla yük taşımanın trafik cezası 5.000 TL'dir.

SRC Kurye, 29 Ocak 2026 tarihli Mesleki Yeterlilik Eğitimi Yönetmeliği değişikliğiyle tanımlandı. Belge yalnız motosiklet veya moped ile kurye gönderisi taşıyan şoför içindir ve eski "SRC 5 tehlikeli madde" bendinin yerine yazıldı. SRC 3 ya da SRC 4 sahibi motosikletle kuryelik yapacaksa ayrıca SRC Kurye almalıdır.

• Eğitim MEB onaylı program 25 ders saatidir (21 teorik, 4 uygulama) ve 11 üniteden oluşur. Başka SRC belgesi bu eğitimden muaf tutmaz.
• Sınav ve belge MEB e-sınavı 40 soru ve 60 dakikadır; 60 puan (24 doğru) alan başarılı olur, 8 sınav hakkı vardır. Belgeyi Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı düzenler; 2026 belge harcı 264 TL'dir.
• Yaş 66 yaşından gün alanın belgesi geçici olarak geçersiz olur; sağlık ve psikoteknik raporuyla yeniden geçerli hâle gelir. 69 yaşından gün alınca belge iptal edilir. 66 yaşından gün almış kişiye ilk kez SRC verilmez.

01.01.2027 geçişi P1 veya P2 belgesinde kayıtlı taşıtları süren kuryelerden üç şart bu tarihe kadar aranmaz. Bunlar SRC Kurye, beş yılda bir yenilenen sağlık ve psikoteknik raporu ve kurye faaliyet belgesidir. Tarih önce 1 Ocak 2027 idi, 16.05.2026 değişikliğiyle uzatıldı.

Adli sicil şartı ertelenmedi. Kuryenin devletin güvenliğine ve anayasal düzene karşı suçlar, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, kaçakçılık ile TCK 81, 82, 102-105, 109, 148, 149, 179/3, 188, 190, 191, 226 ve 227. maddelerdeki suçlardan sicil kaydı olmamalıdır. Arşiv kaydı bu şartı etkilemez. Aynı liste, belgesi olan kuryenin SRC Kurye belgesinin iptal sebebidir.

Şartı taşımayan kuryeyi çalıştıran firmaya kurye başına yaptırım uygulanır. Kurye faaliyet belgesi olmayan her kurye için 3 uyarma, adli sicil şartını taşımayan her kurye için idari para cezası verilir. Geçiş bitince SRC'siz şoföre 4.392 TL, onu çalıştırana 10.666 TL ceza yazılır (2026 tutarları).

Kurye her teslimatta alıcının adını, adresini, telefonunu ve evde olduğu saati öğrenir. Bu bilgiler kişisel veridir ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) ile korunur. Kanuna göre kişisel veri, kimliği belirli ya da belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgidir.

• Veri sorumlusu Verilerin hangi amaçla ve nasıl işleneceğini belirleyen kişi ya da kurumdur. Kurye işletmesi bu verilerin sorumlusudur.
• Güvenlik yükümlülüğü Veri sorumlusu, verilerin hukuka aykırı işlenmesini ve erişilmesini önlemek, verileri güvenle saklamak için teknik ve idari tedbir almak zorundadır (KVKK md. 12).
• Sır saklama Öğrenilen kişisel veriler başkasına açıklanamaz ve amacı dışında kullanılamaz. Bu yükümlülük görevden ayrıldıktan sonra da sürer.
• Veri sızıntısı Veriler yetkisiz kişilerin eline geçerse veri sorumlusu durumu en kısa sürede ilgili kişiye ve Kişisel Verileri Koruma Kuruluna bildirir.

Program bu konuyu kurye gözüyle işler. Veriye erişim yalnız işi yapacak kişiyle sınırlanır, veriler şifrelenir, yetkisiz erişim engellenir. Sahada bunun anlamı basittir.

• Alıcının numarasını kendi rehberine kaydetme, işle ilgisiz mesaj atma.
• Adres ve sipariş bilgisini üçüncü kişilerle konuşma.
• Alıcının, evinin ya da gönderinin izinsiz fotoğrafını veya videosunu çekme, sosyal medyada paylaşma. Program bunu tüketici mahremiyetinin ihlali örneği olarak verir.
• Telefonunu PIN ya da parolayla koru, kayıp telefonu hemen bildir.
• Sahte ve oltalama mesajlarındaki bağlantılara tıklama, kimseyle şifre paylaşma.

Gizlilik hem yasal hem etik bir yükümlülüktür. Müşteri güveni bir kez kaybedilirse firma da kurye de zarar görür.

Kuryenin teslimat yaptığı alıcı çoğu zaman bir tüketicidir. Tüketicinin hakları 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunla korunur. Kurye, firmanın tüketiciyle yüz yüze gelen tek temsilcisidir; bu yüzden tüketici haklarını bilmek zorundadır.

Kurye programı tüketicinin temel haklarını şöyle sıralar.

• Doğru ve eksiksiz bilgi Gönderinin durumu, gecikme ve teslim şekli hakkında alıcıya doğru bilgi verilir.
• Mahremiyet Alıcının bilgileri ve yaşam alanı korunur; izinsiz görüntü alınmaz.
• Güvenli ürün ve hizmet Gönderi hasarsız, gıda ise sağlığa uygun koşulda teslim edilir.
• Tazminat Kusurlu hizmetten zarar gören tüketici zararının giderilmesini isteyebilir.
• Haksız uygulamalara karşı korunma Yanıltıcı bilgi, fazladan ücret isteme ya da baskı yapılamaz.

Karayolu Taşıma Yönetmeliği de alıcıya dönük kurallar koyar.

• Açarak teslim Alıcı ister ve gönderinin alıcı ya da gönderici tarafından açılmasını kabul ederse firma bu talebi yerine getirmek zorundadır. Uymayan firmaya 5 uyarma verilir.
• Makul süre Gönderi süre taahhüdü verilmeden makul sürede ulaştırılır.
• Ek hizmetler Alıcının talebiyle teslimat saat aralığı, temassız teslimat ya da üçüncü kişiye teslimat sunulabilir.

Şikâyet ve uyuşmazlıkların etkili çözümü bu konunun ayrı bir kazanımıdır. Kurye, sorunu yerinde kayda geçirir ve firmaya iletir. Firma ile çözülemeyen uyuşmazlıklarda tüketici, tüketici hakem heyetine ya da tüketici mahkemesine başvurabilir. Hasarlı gönderide durumun teslim anında tutanağa yazılması iki taraf için de ispat kolaylığı sağlar.

Kurye, müşterinin gördüğü tek yüzdür. Gönderi ne kadar iyi hazırlanmış olursa olsun, teslimattaki tutum firmanın itibarını belirler. "Müşteri memnuniyeti ve iletişim" ünitesi 1 ders saatidir ve dört alt konudan oluşur. Bunlar memnuniyetin önemi, müşteri odaklı hizmet, etkili iletişim ve şikâyet yönetimidir.

• Müşteri beklentisi Gönderinin zamanında, hasarsız, doğru adrese ve nazik bir tutumla gelmesidir.
• Aktif dinleme Müşterinin sözünü kesmeden dinlemek ve anladığını kısaca geri söylemektir.
• Empati Kendini karşındakinin yerine koyup duygusunu anlamaktır.
• Olumlu dil "Bu benim işim değil" yerine "Hemen kontrol edip size bilgi vereceğim" gibi çözüm sunan cümleler kurulur.
• İletişim engelleri Gürültü, acele, öfke, önyargı ve dil farkı mesajın doğru anlaşılmasını zorlaştırır. Ses tonu ve beden dili de mesajın parçasıdır.

Program tipik şikâyetleri geç teslimat, hasarlı ya da eksik ürün, yanlış adres, saygısız iletişim, ücretle ilgili sorunlar ve özensiz teslimat olarak sayar.

Şikâyet yönetiminin ilkeleri dinleme, sakin tutum, çözüm odaklılık, zamanında geri dönüş ve şeffaflıktır. Uygulamada adımlar şöyledir.

1. Müşteriyi sakin biçimde sonuna kadar dinle, tartışmaya girme.
2. Sorunu anladığını göster, gerekiyorsa özür dile.
3. Yetkin içindeyse sorunu yerinde çöz.
4. Çözemiyorsan işletmeye ilet ve müşteriye ne zaman dönüş yapılacağını söyle.
5. Olayı kayda geçir, verdiğin sözü zamanında tut.

Kurye programı kalite ve performans hedeflerine ulaşmayı ve iş süreçlerinde gördüğü sorunlara dair önerileri ilgililere iletmeyi de ister.

"Gönderi ulaştırma" ünitesi 2 teorik ve 2 uygulamalı ders saatiyle kurye programının en çok uygulama içeren ünitesidir. Süreç hazırlıktan teslimata kadar sıralı adımlardan oluşur.

1. Ulaşım hazırlığı Sefer öncesinde sürücü belgesi, araç ruhsatı ve zorunlu trafik sigortası poliçesi kontrol edilir. Lastik, fren, ışıklar ve yakıt ya da şarj durumu gözden geçirilir. Kask, yelek ve eldiven takılır, telefonun şarjı kontrol edilir.
2. İş emrini değerlendirme Alıcı adı, adres, gönderi türü ve özel talimatlar okunur. Teslimi mümkün olmayan bir adres varsa gönderi kabul edilmez. Güzergâh buna göre planlanır.
3. Teslim alma Gönderi tutanakla teslim alınır. Ambalajın sağlamlığı, parça sayısı ve kurye gönderisi sınırı (tek parçada 30 kg ve/veya 300 dm³) kontrol edilir. Hasar varsa tutanağa yazılır.
4. Adrese ulaştırma Gönderi taşıma kutusunda, kapalı ve dengeli biçimde taşınır. Trafik kuralları çiğnenmeden, makul sürede adrese gidilir.
5. Teslim etme Alıcının gerçek ya da tüzel kişi olmasına göre gönderi alıcıya ya da almaya yetkili kişiye teslim tutanağıyla verilir.
6. Sınıflandırma Gönderiler türüne ve özelliğine göre ayrılır. Program bu konuda Posta ve Kargo Hizmetleri Usul ve Esaslarının 32. maddesine işaret eder.

Tutanaklar hem kurye hem firma için ispat aracıdır. Kim, neyi, ne zaman, hangi durumda teslim aldı ya da verdi sorusunun cevabı bu belgelerdedir. Günlük gönderi kayıtları ilgililere iletilir.

Sık karıştırılan nokta şudur. Gönderiyi ayrıca paketlemek ya da bir merkezde ayrıştırmak kuryenin işi değildir; kurye gönderiyi aldığı gibi taşır. Kurye gönderisinin tanımı da tasnif, aktarma ve ek paketleme yapılmamasını şart koşar.

Her gönderi ilk denemede teslim edilemez. Alıcı adreste olmayabilir, adres yanlış çıkabilir, alıcı gönderiyi reddedebilir ya da gönderi yolda hasar görebilir. Program bu durumları "iade" ve "elde kalan gönderiler" başlıklarıyla işler ve Karayolu Taşıma Yönetmeliğinin 43/A maddesinin ikinci ve dördüncü fıkralarına işaret eder.

• Kabul aşaması Teslimi mümkün olmayan adrese gönderi baştan kabul edilmez. Aykırılıkta firmaya 10 uyarma verilir.
• Geri götürme kuralı Gönderenle aksine bir sözleşme yoksa, herhangi bir nedenle teslim edilemeyen gönderi aynı süre içinde göndericisine geri götürülür. Aykırılıkta firmaya 10 uyarma verilir.
• Üçüncü kişiye teslim Gönderi komşuya ya da başka birine ancak alıcı böyle bir teslimatı talep etmişse bırakılabilir.

Teslim edilemeyen gönderide kuryenin yapacakları sırayla şunlardır.

1. Alıcıya ulaşmayı dene ve sonucu not et.
2. Teslim edilememe sebebini kayda geçir.
3. Durumu işletmeye bildir, talimat al.
4. Gönderiyi gecikmeden, prosedüre uygun biçimde göndericiye götür ve tutanakla teslim et.

Elde kalan gönderi güvenli biçimde muhafaza edilir. Kayıt ve teslim tutanakları eksiksiz tutulur. Gönderi açılmaz, kişisel amaçla kullanılmaz, başkasına verilmez; yetkisiz kullanım önlenir. Bozulabilir gıdada uygun sıcaklık ve hijyen korunur. Elde kalan gönderinin kuryenin evinde ya da açıkta bekletilmesi hem güvenlik hem hesap verebilirlik açısından sorun yaratır.

Sık karıştırılan nokta, iade süresidir. Kural "aynı süre içinde" geri götürmektir; gönderi günlerce bekletilmez.

Hijyen kuralları, SRC 1-4 programlarında olmayan ve kuryeye özgü bir derstir. Ünite 1 ders saatidir, kişisel hijyen ile gönderi ulaştırmada hijyeni işler ve Hijyen Eğitimi Yönetmeliğine işaret eder. Kurye programı 05.05.2026'da hijyen dersi eğiticilerinin nitelikleri değiştiği için yeniden onaylandı.

• El hijyeni Eller sabun ve suyla yıkanır. Gıda teslimatından önce ve sonra, tuvaletten sonra ve para alışverişinden sonra el temizliği yapılır; su yoksa el dezenfektanı kullanılır.
• İş kıyafeti Temiz tutulur, düzenli yıkanır.
• Kask ve eldiven Kaskın iç yüzeyi ve eldivenler düzenli temizlenir; ter ve kir mikrop üremesine yol açar.
• Sağlık durumu Bulaşıcı bir hastalık belirtisi olan kurye gıda teslimatına çıkmadan durumu işletmeye bildirir.

Gönderi ulaştırmada hijyen özellikle gıda teslimatında önemlidir.

• Taşıma kutusu ya da çantanın içi düzenli temizlenir ve dezenfekte edilir.
• Gıda, gıda dışı gönderilerle aynı bölmede taşınmaz.
• Sıcak ve soğuk ürünler ayrı tutulur, sıcaklık zinciri korunur.
• Ambalaj ve mühür açılmaz, gıda yere konmaz.
• Alıcı isterse temassız teslimat yapılabilir.
• Ambalajı açılmış ya da sızdıran bir gıda gönderisi fark edilirse teslim etmeden önce işletmeye haber verilir.

Bozulabilir gıda taşınıyorsa gerekli tedbirleri almak P1 ve P2 belge sahibinin yükümlülüğüdür. Kurye de bu tedbirleri sahada uygular. Temiz bir kutu ve temiz bir kurye müşterinin güvenini doğrudan etkiler.